ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG
(Vanchuongphuongnam.vn) – Nhan đề Ông mặt trời nằm ngang thể hiện rõ chủ đề viết cho thiếu nhi. Vâng chỉ có thiếu nhi mới gọi ông mặt trời chứ không gọi mặt trời hoặc vừng mặt trời như người lớn ! Ông mặt trời nằm ngang là cụm từ được kiến tạo bởi nghệ thuật nhân hóa, bao hàm cái nhìn trong sáng của trẻ thơ. Mặt trời được nhân hóa như con người, như một thực thể sinh động có thể đi, đứng, nằm, ngồi. Và Ông mặt trời nằm ngang là một nhan đề tạo sự cuốn hút của độc giả.
Ảnh minh họa. Nguồn internet
Ông mặt trời nằm ngang, NXB Văn học, xuất bản tháng 8 năm 2026 gồm 51 bài thơ được sáng tác theo thể thơ tự do, là tập thơ dành cho thiếu nhi cho nên từ ngôn ngữ cho đến cách biểu đạt cảm xúc cũng thể hiện cách nói, cách nghĩ, cách nhìn trong sáng của tuổi thơ.
Nguyễn Thế Yên là hội viên Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, từng xuất bản 4 tập thơ trước đó, nhưng đó là 4 tập thơ dành cho người lớn. Tập thứ 5 này dành cho thiếu nhi. Ai từng gặp Nguyễn Thế Yên cũng dễ dàng cảm nhận sự ấm áp thân thiện qua lời nói, cử chỉ. Với gia đình, ông là người cha, người ông đầy tinh thần trách nhiệm. Với bạn bè đồng nghiệp, ông là người bạn đáng tin cậy. Và, với trẻ em, ông luôn dành tình cảm đặc biệt. Điều đó, trước hết từ bản chất, từ sự tiếp nối mạch nguồn truyền thống “Nhân chi sơ tính bản thiện”. Thêm nữa, xuất phát từ hoàn cảnh đặc biệt, khi ông từng chăm sóc con rồi thay con chăm sóc các cháu nhỏ từ tấm bé. Vừa có thời gian, có kinh nghiệm bên trẻ, vừa có lòng nhân hậu và ý thức giáo dục trẻ thành người tốt, ông gửi gắm cả vào tập thơ mang cái tên ngồ ngộ Ông mặt trời nằm ngang.
Từ lâu, tôi yêu thích và trân trọng khẩu hiệu “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”. Một xã hội văn minh là xã hội biết quan tâm trẻ em. Một gia đình có nếp sống văn hóa tốt là gia đình biết quan tâm, yêu thương trẻ. Đã có Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Tuy nhiên, đây đó vẫn có chuyện trẻ em chưa đươc quan tâm hoặc bị quan tâm sai cách. Đọc thơ Nguyễn Thế Yên, thấy được cái tâm của người làm cha mẹ, người làm ông bà và người làm thầy cô dành cho trẻ. Mọi cử chỉ, hành động cần làm cho trẻ đều được điểm xuyết trong tập thơ Ông mặt trời nằm ngang. Mọi thói xấu nên tránh (vì dễ mắc) ở trẻ cùng hiện diện nơi Ông mặt trời nằm ngang.
Ông mặt trời nằm ngang, một tập thơ với ngôn từ giản dị, không “đao to búa lớn” hoặc “lên gân, lên cốt”. Chủ đề viết cho thiếu nhi, mỗi bài thơ gắn với một cảnh tượng, một tình huống khác nhau nhưng tất cả đều có điểm chung là mang tính giáo dục rất lớn. Mỗi chúng ta đều biết khi sống trong thời đại nghệ thông tin trên ngôi thì việc giúp trẻ em xa rời điện thoại, xa rời những trò chơi trên mạng thật không hề đơn giản. Tập thơ của Nguyễn Thế Yên rất thành công về phương diện nội dung, trước hết là việc giáo dục trẻ lòng kính ngưỡng đối với tổ tiên, sự lễ phép đối với ông bà, cha mẹ, thầy cô; tiếp đó, dạy trẻ biết yêu động vật, yêu cây xanh và còn dạy trẻ biết giúp đỡ người lớn giúp đỡ người yếu thế trong xã hội
Bài thơ “Nhà thờ Tổ” có hình ảnh rất đẹp, em bé trong bài thơ, về quê theo cha mẹ, cùng cha mẹ làm lễ
Em đặt hoa, cha mẹ thắp nhang/ Cùng cúi đầu trước tô tiên vái, lạy/ Hương khói tỏa lòng em ấm lại/ mái nhà chung nơi con cháu nhớ về…
Trẻ biết kính lạy gia tiên là biết sống theo nền nếp, gia phong của đạo lý cao đẹp “uống nước nhớ nguồn”. Trẻ còn biết thương mẹ, trước đây mình bày biện có mẹ dọn cho; nay lớn khôn hơn, bé giúp mẹ dọn nhà, gập chăn màn… và còn gửi thông điệp yêu thương tới các bạn khi mình sạch sẽ, gọn gàng là giúp mẹ đỡ vất vả và bản thân “Sẽ yêu mình hiều hơn” (Dọn phòng). Bé tập đi xe đạp với sự thích thú khi thấy mình lớn hơn đồng thời Ba sẽ đỡ vất vả/ Đưa đón em hàng ngày (Tập đi xe đạp). Mỗi bài thơ là một việc làm ý nghĩa của trẻ, không bẻ cành cây, không ngắt lá non để bảo vệ môi trường. Bé còn làm nhiều việc tốt như dắt bà cụ qua đường, quyên góp quần áo cho trẻ em nghèo vùng cao v.v…
Mùa hè theo cha về quê, bé còn được đi thả diều, được hòa mình vào nắng gió thiên nhiên, nơi không gian rộng rãi khoáng đạt và niềm vui cứ vậy nhân lên như diều gặp gió
Diều cha làm rất đẹp/ Cho em niềm hân hoan/ Diều xếp hình cánh én/ Cánh én mang mùa xuân.
Trẻ em thực sự là lực lượng có vai trò rất quan trọng trong xã hội nếu chúng ta biết quan tâm đúng mức và định hướng rõ ràng. Nguyễn Thế Yên viết về những đứa trẻ ngoan, biết nghe lời cha mẹ,biết kính lễ gia tiên, biết giúp đỡ và yêu thương những mảnh đời tật nguyền yếu thế. Và không chỉ thương yêu, bé còn trân trọng, cảm thông và dành nụ cười, dành ánh nhìn ấu yếm để ấm lòng trẻ tật nguyền, trẻ mồ côi….
Nhà phê bình văn học Đỗ Nguyên Thương
Có cảm giác rằng những đứa trẻ trong thơ Nguyễn Thế Yên dường như lớn trước tuổi trong suy nghĩ, trong hành động, trong cử chỉ, lời nói. Điều đó rất có thể bởi ý tưởng của tác giả, gửi gắm thông điệp của người lớn qua ngôn ngữ trẻ thơ, qua cách nói về trẻ thơ để tính giáo dục trở nên cao hơn. Chẳng phải thế sao? Đọc bài Bạn Mai hay khóc, sẽ không ít bậc làm cha, làm mẹ giật mình bởi những thói xấu của cha mẹ (như cha hay uống rượu, cha mẹ cãi cọ nhau…) khiến trẻ buồn và hẳn nhiên nỗi buồn ấy không chỉ mang theo khi đến trường, không chỉ khóc hôm nay mà mai sau, ấn tượng nặng nề về không khí gia đình còn đeo bám cuộc đời con trẻ.
Tuy nhiên, phần lớn các bài thơ, dù viết theo thể thơ ngũ ngôn hay thơ tự do, sử dụng nhiều phép tu từ nhân hóa, so sánh, ẩn dụ, câu hỏi tu từ… tập trung phản ánh những niềm vui của trẻ từ khi còn nhỏ, đến lúc lớn lên Tập đánh răng, rồi khi đi học Tập vẽ, chơi trò chơi Kéo co, Bịt mắt bắt dê… đều hồn nhiên, vui nhộn. Lớn thêm chút, trẻ biết tự rèn luyện mỗi ngày bỏ điện thoại ở nhà hai tiếng, ngắt wifi, ra đường đi bộ rèn luyện sức khỏe, giao lưu với bạn bè hoặc khi trẻ làm được việc tốt là đi kèm ý thức lan tỏa hành động tích cực tới cộng đồng về việc bảo vệ môi trường, về việc trân trọng vẻ đẹp của con người, cảnh vật xung quanh: một con nước, một ổ trứng gà, vườn rau của bà, một chú nghé con, một con mèo ốm…
Nguyễn Thế Yên vừa như một nhà thơ giàu lòng trắc ẩn, vừa như một người cha giàu tình yêu thương dành cho trẻ nói chung và những người khuyết tật thế nói riêng. Đã có những câu thơ khác, những tập thơ khác Nguyễn Thế Yên đề cập đến cảnh ngộ những đứa trẻ không may mồ côi sớm hoặc bị tật nguyền, chịu những sự thiệt thòi so với bạn bè, đi học, đi chơi nhiều khi không nhận được sự cảm thông, lại còn bị trêu chọc, dè bỉu. Nguyễn Thế Yên luôn dành ánh nhìn ấm áp, luôn phát hiện ra những nét đẹp trong những đứa trẻ yếu thế và đọc thơ ông người ta ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của bản thân với xã hội nói chung và với người tật nguyền, yếu thế nói riêng.
Đọc thơ Nguyễn Thế Yên, thấy ông rất am hiểu tâm lý của cha mẹ thời nay, lo lắng con không nên người tử tế; lo lắng con a dua theo bạn bè làm việc xấu; lo lắng con vì mải chơi game mà quên học bài; lo lắng con mỗi ngày chỉ trì hoãn một chút rồi thành lười học; lo lắng con mỗi ngày ẩu một chút, bừa bộn một chút rồi thành nếp sống không ngăn nắp, gọn gàng….
Đọc thơ Nguyễn Thế Yên dễ dàng nhận thấy một người ông hiền, từ một người cha giàu trách nhiệm; một người thầy luôn quan tâm thế hệ trẻ. Diệp Tiếp từng nói Thơ là tiếng lòng, thơ của Nguyễn Thế Yên chính là tấm lòng của Nguyễn Thế Yên dành cho con người, dành cho cuộc đời này. Tôi thật sự trân trọng, nể phục và cảm ơn những vần thơ dành cho thiếu nhi đồng thời cũng là những bài đạo đức, là sự giáo dục nhẹ nhàng mà thấm thía từ cuốn Ông mặt trời nằm ngang. Tập thơ này thực sự rất cần thiết cho các nhà trường, cần cho các bậc cha mẹ, nhất là cha mẹ trẻ để giúp con cái mình lớn khôn, trưởng thành với những thói quen tốt, nếp nghĩ tích cực, hành động vì chân, thiện, mĩ cho một cuộc sống văn minh và nhân ái.
Việt Trì, 22/8/2026
Đ.N.T
