Sự giao thoa giữa hoài niệm và sức sống trẻ trong “Thì thầm”

 PHẠM TỰ

(Vanchuongphuongnam.vn) – Dưới góc nhìn lý luận, một tác phẩm văn học có giá trị khi nó chạm được vào những rung cảm phổ quát của con người. “Thì thầm” làm được điều đó bởi nó khẳng định: Vẻ đẹp của tình yêu không nằm ở chỗ nó có đi đến tận cùng bằng một đám cưới hay không, mà ở chỗ nó đã định vị như thế nào trong tâm hồn ta.

Ảnh minh họa. Nguồn internet

 

THÌ THẦM

Thuở ấy hương yêu đẹp tuyệt vời

Thì thầm ước hẹn bước chung đôi

Hoa sim tim tím chiều thương nhớ

Vun đắp hương yêu mãi rạng ngời.

 

Mộng ước tan rồi cánh nhạn bay

Tình xưa vương vấn mãi đong đầy

Vần thơ em gửi chiều hôm đó

Có chút nắng vàng thương cỏ may!


Nguyễn Thị Hồng Vân

(Thành phố Vũng Tàu)

Trong dòng chảy của thơ ca, đề tài tình yêu và hoài niệm chưa bao giờ cũ, bởi lẽ như một nhà thơ đã chia sẻ: “Tình không có tuổi bao giờ”. Khi tiếp cận thi phẩm “Thì Thầm” của nữ thi sĩ, nhà giáo Nguyễn Thị Hồng Vân, người đọc không thấy bóng dáng của quy luật thời gian khắc nghiệt in hằn lên câu chữ. Ngược lại, hiện lên nguyên vẹn trước mắt chúng ta là một tâm hồn thanh xuân đầy nữ tính, một tiếng lòng lãng mạn, nhẹ nhàng nhưng ẩn chứa sức nặng của những trải nghiệm sâu sắc, lắng đọng.

Bài thơ tuy ngắn gọn với thể thơ thất ngôn tứ tuyệt biến thể (hai khổ), nhưng đã dựng nên một cây cầu nối liền giữa quá khứ rực rỡ và hiện tại đầy chất thơ.

Khổ thơ thứ nhất là khúc ca của thuở ban đầu – một thiên đường ký ức đầy hương sắc. Tác giả mở đầu bằng hai chữ “Thuở ấy” – một đại từ chỉ thời gian nghệ thuật mang đậm màu sắc cổ tích, mở ra không gian của kỷ niệm:

“Thuở ấy hương yêu đẹp tuyệt vời

Thì thầm ước hẹn bước chung đôi”

Cụm từ “hương yêu” được lặp lại như một điểm nhấn thẩm mỹ. Tình yêu ở đây không được đo bằng hình khối mà được cảm nhận bằng “hương” – thứ vô hình nhưng len lỏi, bền bỉ và ám ảnh vị giác, khứu giác tâm hồn. Tiếng “thì thầm” không chỉ là nhan đề mà còn là âm thanh chủ đạo của bài thơ. Đó là âm lượng của sự riêng tư, của thế giới nội tâm thầm kín, nơi những lời “ước hẹn bước chung đôi” được cất lên một cách thiêng liêng nhất.

Hình ảnh “Hoa sim tim tím chiều thương nhớ” xuất hiện như một biểu tượng nghệ thuật quen thuộc trong thơ ca truyền thống nhưng chưa bao giờ mất đi giá trị khơi gợi. Sắc tím của hoa sim – sắc màu của sự thủy chung, của những buổi chiều hoài niệm – đã “vun đắp” cho hương yêu ấy mãi mãi “rạng ngời” trong tâm tưởng, bất chấp sự tàn úa của thời gian vật lý.

Khổ thơ thứ hai chuyển nhịp, đối diện với thực tại nghiệt ngã nhưng bằng một thái độ vô cùng điềm tĩnh và bao dung.

“Mộng ước tan rồi cánh nhạn bay

Tình xưa vương vấn mãi đong đầy”

Bi kịch của sự chia ly, của “mộng ước tan” và “cánh nhạn bay” lẽ ra sẽ mang đến sự bi lụy, oán trách. Nhưng ở đây, dưới lăng kính của một người đã đi qua thăng trầm, sự tan vỡ ấy lại được đón nhận một cách nhẹ nhàng. Chữ “tan” và “bay” diễn tả quy luật hợp tan của cuộc đời, nhưng điều kỳ diệu là “tình xưa vương vấn mãi đong đầy”. Tình yêu không mất đi khi khoảng cách xuất hiện; nó chuyển hóa thành một dạng năng lượng khác – năng lượng của hoài niệm đẹp, luôn tràn đầy và nguyên vẹn trong tim.

Về mặt nghệ thuật, bài thơ đạt đến sự cuốn hút nhờ vào sự kết hợp hài hòa giữa cấu trúc cổ điển và thi liệu lãng mạn. Tác giả sử dụng các thi liệu mang tính ước lệ cao (cánh nhạn, hoa sim, cỏ may, nắng vàng) nhưng lại thổi vào đó hơi thở rất thực, rất mềm mại của một cái tôi nữ tính.

Hai câu thơ cuối cùng chính là nhãn tự (mắt thơ), nâng tầm bài thơ từ một tiếng lòng cá nhân thành một tác phẩm có sức khái quát nghệ thuật cao:

“Vần thơ em gửi chiều hôm đó

Có chút nắng vàng thương cỏ may”

Chất họa và chất tình hòa quyện làm một. “Vần thơ” trở thành chiếc phong thư chở theo cả không gian của một “chiều hôm đó”. Hình ảnh “nắng vàng thương cỏ may” là một sáng tạo nghệ thuật rất đắt. Cỏ may – loài cỏ nhức nhối, hoang dại, thường bám chặt vào vạt áo người đi như một sự níu kéo, định mệnh của nỗi nhớ. Nhưng cái hay ở chỗ, tác giả không để cỏ may cô đơn; có “chút nắng vàng” ấm áp đến để “thương” lấy loài cỏ ấy. Động từ “thương” được nhân hóa một cách tinh tế, thể hiện sự vỗ về, an ủi. Nắng vàng của hiện tại đang sưởi ấm cho những xót xa, vương vấn của quá khứ.

Nhịp điệu và vần điệu của bài thơ trôi chảy như một dòng sông phẳng lặng (vần “ơi” – “đôi” – “ngời”; “bay” – “đầy” – “may”). Cách gieo vần chân và vần lưng đan xen tạo nên âm hưởng du dương, giống như một lời thì thầm bên tai, vừa thủ thỉ tâm tình vừa tự hát với chính mình.

Kết luận: Dưới góc nhìn lý luận, một tác phẩm văn học có giá trị khi nó chạm được vào những rung cảm phổ quát của con người. “Thì thầm” làm được điều đó bởi nó khẳng định: Vẻ đẹp của tình yêu không nằm ở chỗ nó có đi đến tận cùng bằng một đám cưới hay không, mà ở chỗ nó đã định vị như thế nào trong tâm hồn ta.

Bài thơ là minh chứng cho một tâm hồn “bảy mươi tuổi đời nhưng thanh xuân tuổi lòng”. Chất nhà giáo giúp cho bài thơ có sự chừng mực, triết lý đầy sâu sắc; chất nữ tính giúp câu chữ giữ được sự mềm mại, lãng mạn. Đây không chỉ là hoài niệm về một mối tình, mà là bài ca ca ngợi vẻ đẹp của những tình cảm trong sáng, thủy chung – thứ “hương yêu” mà thời gian hay tuổi tác đều phải cúi đầu bất lực. Một tác phẩm ngắn nhưng dư ba dài lâu, xứng đáng để người đọc nâng niu và suy ngẫm trong những đêm đầu đông lạnh giá.

Đầu Đông – T11/2026

P.T