(Vanchuongphuongnam.vn) – Nhà văn Lại Văn Long sinh ra ở Đà Lạt, quê cha Huế, quê mẹ Tuy Phước (Bình Định cũ). Quê hương của cha mẹ và nơi sinh ra của Long đều là những vùng đất đẹp, thơ mộng và là đất văn chương, nghệ thuật. Từ nhỏ, anh rất mê truyện trinh thám, phiêu lưu mạo hiểm cùng những nhân vật tài giỏi, thánh thiện và ước mơ lớn lên mình cũng viết được như thế.
Nhà văn Lại Văn Long và bộ tiểu thuyết “Hồ sơ lửa”
Năm 1988, anh tốt nghiệp khoa Triết học của trường Đại học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh rồi về công tác tại Ban Tuyên giảo Tỉnh ủy Lâm Đồng. Năm 1992, anh được giải nhất cuộc thi truyện ngắn của báo Văn nghệ nên được về làm phóng viên báo Công an TP.HCM. Ngày đầu, Quyền Tổng biên tập Huỳnh Bá Thành “ đề nghị” Long viết truyện ngắn khoảng 3.000 chữ để đăng trên Đặc san tháng 5. Truyện ngắn “Đổi ngôi” đã nhận nhuận bút được 800 ngàn (mua được hơn 2 chỉ vàng). Thừa thắng, anh vừa viết báo, vừa sáng tác truyện ngắn, tiểu thuyết và được nhiều giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và nhiều nơi khác. Ba mươi bốn năm công tác ở tờ báo này, anh được phân công viết về mảng hình sự, nên tiếp xúc với hàng trăm hồ sơ vụ án, là chất liệu tốt cho các nhân vật trong bộ “Hồ sơ lửa” sau này.
Họp báo công bố dự án phim “Hồ Sơ Lửa”
Đó là những cán bộ chỉ huy tài ba, những trinh sát thông minh quả cảm của Đội Đặc nhiệm dày dạn, chuyên nghiệp, có nhiều thành tích phá án. Bên cạnh đó có cả những sĩ quan chỉ huy gục ngã trước danh lợi, rượu ngon và gái đẹp… Họ trở thành những kẻ phản nghịch ẩn mình đầy nguy hiểm. Đi sâu vào thế giới tội phạm, đầy rẫy những con người mang nhiều mặt nạ, có kẻ đại gian ác lại trở thành Mạnh thường quân hảo tâm, có những người tưởng là nạn nhân, nhưng lại gây ra những tội lỗi tày đình.
Bìa của tập truyện ngắn “Kẻ sát nhân lương thiện”
Những tháng ngày lăn lộn trong nghề báo nhiều nguy hiểm, nhà văn Lại Văn Long đã trải qua đủ cung bậc cảm xúc. Nhưng anh vẫn yêu nghề mãnh liệt và ước mơ sau này anh sẽ có những cuốn sách, những thước phim phản ánh được cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm rất cam go, nguy hiểm nhưng đầy tính nhân văn của lực lượng Công an Nhân dân. Sau khi tốt nghiệp lớp bồi dưỡng nghiệp vụ 6 tháng ở Đại học An ninh; anh càng tin rằng mình sẽ hoàn thành được ước mơ đó!
Trời không phụ kẻ có tâm, ngày đi làm báo, đêm về thức viết trên từng trang giấy, từng chữ nóng dần lên theo những câu chuyện bi hùng, hào sảng theo phong cách Nam Bộ (như tiểu thuyết “Gia tộc tướng cướp” – giải thưởng cuộc thi tiểu thuyết đề tài “Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống 2017 – 2020, do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam” đồng tổ chức); Hay tiểu thuyết “Mật danh Đ9” – viết về tội phạm có tổ chức (giải Cây bút vàng của Bộ Công an 2018) v.v…
Phim “Nữ luật sư”, chuyển thể từ phần 5A (Lật án tử hình) của bộ tiểu thuyết “Hồ sơ lửa”
Vẫn say mê đi trên con đường đầy chông gai đó, năm 2025, nhà văn Lại Văn Long chuyển sang viết về tội phạm kinh tế. Đề tài này rất khó vì ngoài chuyện văn chương, còn có các yêu cầu về pháp luật, chính trị, nghiệp vụ và những hiểu biết nhất định về các loại tội phạm là nhân vật của tác phẩm. Những loại tội phạm “cổ cồn trắng” đã lừa được hàng vạn nhà đầu tư để chiếm đoạt hàng ngàn tỷ đồng, những tội phạm thuộc loại cộm cán, từng là Bộ trưởng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, tướng lĩnh… thì tính cách họ không thể như kẻ đâm thuê chém mướn hay buôn bán ma túy. Điều ám ảnh lớn nhất khi viết về những đại án kinh tế, trước những con số thiệt hại lớn về tiền bạc, vật chất cho đất nước là nỗi đau. Điều ám ảnh thứ 2 là những tội phạm này đa phần là cán bộ cấp cao, đứng đầu các tỉnh thành, Bộ, Ngành. Họ liên kết với nhau như mạng lưới “Mafia” mưu sâu, kế độc đục khoét của công để chia chác, rồi nhũng nhiễu, phe phái, tạo ra bọn cường hào ác bá hà hiếp dân lành! Điều này được phản ánh trong tiểu thuyết “Lửa ngục” – tập 7 của bộ “Hồ sơ lửa”. Anh viết bằng tất cả trái tim, nên tác phẩm lớn nhỏ nào ra mắt, đa phần đều được độc giả, khán giả đón đợi nồng nhiệt và đa số được đặt hàng trước hoặc các đơn vị mua bản quyền để làm phim truyền hình nhiều tập.
Chỉ riêng “Kẻ sát nhân lương thiện” (KSNLT) sau khi được giải nhất cuộc thi truyện ngắn 1991 của báo Văn Nghệ – Hội Nhà văn Việt Nam đã gây tranh luận về học thuật và văn chương trong, ngoài nước suốt 30 năm qua. Đồng chí Hà Đăng, Trưởng ban Tư tưởng, Văn hóa Trung ương khi sang Mỹ cùng với nhà thơ Hữu Thỉnh, các phóng viên nước ngoài hỏi: “Các Ngài hô hào đổi mới, xóa bỏ hận thù, sao lại trao giải nhất cho KSNLT bắn vào Việt kiều? Nhà thơ Hữu Thỉnh trả lời: “Chúng tôi trao giải nhất cho tác phẩm bắn vào áp bức bất công chớ không phải bắn vào Việt kiều. Cả nhân loại đều oán ghét áp bức bất công chớ không riêng Việt Nam!”. Truyện còn được dịch ra tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nhật đăng trên nhiều tạp chí ở nước ngoài và giảng dạy tại nhiều trường đại học trong, ngoài nước.
Truyện ngắn này từ 30 năm trước đã được chuyển thể sang kịch bản sân khấu do đoàn kịch nói Nhà hát Trẻ và Đoàn kịch Thanh Hóa trình diễn nhiều nơi ở phía Bắc và Nam Bộ. Sau đó được chuyển thành kịch bản phim: “Biệt thự Penseé” 35 tập, giải nhì liên hoan phim truyền hình toàn quốc 2015.
Truyện KSNLT còn được làm luận văn tốt nghiệp đại học (khoa Văn Đại học Quốc gia Hà Nội), được bà Montira RaTo – giảng viên môn Việt ngữ Đại học Chulalong Korn – Thái Lan đưa vào luận án Tiến sĩ Triết học Đại học Luân Đôn, Vương quốc Anh năm 2003. Còn bộ tiểu thuyết “Hồ sơ lửa” được giới thiệu ở Hội chợ sách Quốc tế ở Đức, Ý. Đã có hàng trăm bài báo viết về tiểu thuyết và phim “Hồ sơ lửa” từ năm 2017 đến năm 2026. Điều đó khẳng định cho giá trị tác phẩm này và tác giả xứng đáng được gọi là “ngòi bút lửa”.
Ngoài văn chương, nhà báo Lại Văn Long vẫn viết đều trên báo Công an TP.HCM các bài chính luận sắc sảo, những phóng sự điều tra và đã đạt được hơn 30 giải thưởng (trong đó có giải nhất, nhì giải báo chí quốc gia; giải Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giải Búa liềm vàng của Bộ Công an, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM v.v…).
Và cũng chính vì tấm lòng thương người nghèo (giống hoàn cảnh mình ở cùng kinh tế mới tận khổ ngày xưa), Lại Văn Long nhiệt tình kêu gọi Mạnh thường quân đóng góp hàng chục tỷ đồng để xây nhiều cầu nông thôn, trạm y tế, trường học, phát quà, phát thuốc, quần áo cho học sinh và người nghèo ở các vùng sâu, vùng xa,… Từ 1990 đến nay, anh còn được thỉnh giảng các môn Triết, Chính trị – Kinh tế, nghiệp vụ phóng viên, phóng sự điều tra ở nhiều trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh, một số tỉnh và Hội Nhà báo TP.HCM.
Nụ cười tươi luôn nở trên môi, nhiệt tình với công việc, chân tình với bạn bè, nghĩa tình với gia đình, nhà văn, nhà báo, nhà giáo Lại Văn Long là tấm gương sáng về lao động cần cù, sáng tạo, thật tâm thật tài.
Ngày 24/6/2026
Kim Quyên
