PHẠM NGỌC DŨ
(Vanchuongphuongnam.vn) – Tôi ngồi bên dưới và lắng nghe những điều mà giáo sư Cao Thị Hồng đã chia sẻ cũng là những điều mà tôi đã viết rất nhiều về về chị và anh Trương văn Dân trong bài “ Từ sông Po đến sông Côn” về sự giao lưu giữa cái văn hóa phương Đông và phương Tây trong các sáng tác của Elena.
Nhà văn Trương Văn Dân và nhà văn Elena Pucillo Truong
Ba phát biểu của Cao Thị Hồng, Trần Hoài Anh và Nguyễn Đại Hoàng về 2 tập truyện Gia đình những nỗi đau ngọt ngào và Hạt bụi lênh đênh của Trương Văn Dân và nhà văn Elena Pucillo Truong.
Ghi chép ngày 30.3.2025.
Nhân buổi Ra mắt tập san Sông Quê số 22 và tập thơ VÀNG GIEO TÂM THỨC của Ngã Du Tử và Gia đình những nỗi đau ngọt ngào và Hạt bụi lênh đênh của Trương Văn Dân và NV Elena Pucillo Truong .
Sau đây là 3 phát biểu của Cao Thị Hồng, Trần Hoài Anh và Nguyễn Đại Hoàng về 2 tập truyện ngắn này.
1. Phát biểu của PGS.TS Cao Thị Hồng: Hôm nay tôi xin được nói về cây bút của nhà văn Elena Pucillo Trương.
https://www.youtube.com/watch?v=Kh_8qkUUt8s
Trên tập truyện Vàng trên biển đá đen của chị tôi cũng đã vinh dự được viết lời tựa cho tập sách này. Tôi đọc những trang viết của chị, từng câu từng chữ rất thấm và tôi đã bật khóc đã khiến tôi thật sự xúc động bởi trái tim của một người phụ nữ Ý dành cho những thân phận con người sống ở tận vùng sâu vùng xa, hẻo lánh. Nơi tận cùng của đất nước ở mảnh đất Hà Giang.
Lặng lẽ những chuyến đi về giữa hai nước Việt Ý, lặng lẽ tìm về nguồn cội rồi sống bằng lòng yêu thương hết mình mọi người mà không hề toan tính, để từ đó kết nối, chia sẻ cùng bạn đọc xa gần chỉ với một mong muốn duy nhất: lan tỏa tinh thần nhân văn, nhân ái và giá trị văn hóa giúp con người yêu thương, trân trọng nhau hơn. Chỉ chừng ấy thôi đã đủ giúp ta hiểu được vì sao giữa những ồn ào náo nhiệt giữa thành phố Sài Gòn… chị Elena và anh TVD vẫn lặng lẽ sống và lặng lẽ viết viết, lặng lẽ sáng tạo không ngừng đem đến cho văn chương những áng văn mới như mỗi ngày mới mà họ hiện diện trên quê hương của mình, để rồi họ đã trở thành những cái tên không còn lạ lẫm trong lòng bạn bè với bao tình thương mến.
Và đây là phát hiện của tôi ạ!
Và kính thưa các anh chị là khi nghĩ rằng sự trở về của anh Trương văn Dân và chị Elena ở Việt Nam để sống và viết… đây là một sự trở về với khát vọng nguồn cội và kính thưa các anh chị là khi mà đọc thì tác phẩm “Gia đình, những nỗi đau ngọt ngào” thì tôi thật sự khâm phục bởi vì tôi thấy anh Trương văn Dân và ở chị Elena là một cuộc dấn thân, thật sự là dấn thân vì văn chương tôi đã phát khóc trong đêm khi tôi đọc tản văn của anh Trương văn dân viết trong “Tình yêu là hằng số cuộc đời ” giờ tôi xin đọc lai một đoạn trong tập Milano Sài Gòn đang về hay sang? Mà anh viết trong năm 2011 Kể lại những khó khăn ban đầu khi du học: sống khắc nghiệt, thiếu thốn và nhận được sự động viên, hỗ trợ từ thầy cô và nhất là từ chị: “Tối hôm trước tôi đã nói với các cháu ra tiễn ở sân bay Tân sơn Nhất: “Chú (cậu) là người đàn ông may mắn, đi người đưa, đến người đón. Người khổ nhất là Elena, lúc nào cũng cô độc, thui thủi, việc gì cũng phải tự lo, thế mà luôn ân cần và vui vẻ, lúc nào cũng muốn mọi người xung quanh được chăm sóc một cách chu đáo.
Niềm vui của Elena là cho đi chứ không phải nhận lại.
Nhiều lúc tôi nghĩ là cô ta còn “nợ” tôi từ tiền kiếp. Và kiếp này “phải” trả.
Và cô ta đang sẵn lòng “trả nợ”.
Tự chấp nhận và biến mình thành “con nợ truyền kiếp”. Với niềm vui.”
“Sống đời sống ở phương Tây mọi việc đều rõ ràng, sòng phẳng, thế nhưng lòng tôi luôn luôn canh cánh một món nợ. Nợ nước Ý. Nợ tình yêu của Elena, người con gái bốn mươi năm trước đã quen và yêu tôi hơn mọi thứ quý giá nhất trên đời. Một tình yêu hoàn toàn trong sáng, vô vụ lợi, không toan tính nhỏ nhen. nói thật lòng thì chúng tôi đã nợ cái tình yêu của nhau còn tôi nợ một người con gái gắn bó trước đó đã yêu tôi hơn mọi thứ trên đời, một tình yêu trong sáng, hoàn toàn vô vụ lợi. Tình yêu ấy chấp nhận mọi nghịch cảnh, không toan tính nhỏ nhen… Nàng chấp nhận đến với tôi từ khi còn là một “công tử” ngu ngơ du học, đến những năm tháng khó khăn, sau 75, ở căn nhà không lò sưởi, mùa đông bên trong nhà còn lạnh hơn bên ngoài; Nàng chẳng rời tôi thời không tiền ăn sáng… nhịn đói ôm sách ra thư viện để được ấm thân, vừa học vừa mong đến giờ ăn ở quán cơm sinh viên (mensa). Nàng động viên, khuyến khích và cho tôi sức mạnh để vượt qua bao nỗi khó khăn, từ khi tốt nghiệp, việc làm tạm bợ bị bóc lột đến xương tuỷ vì không có quốc tịch, lương ba cọc ba đồng, cho đến lúc vươn lên, trở thành giám đốc kỹ thuật và trưởng phòng nghiên cứu phát triển dược thú y cho một công ty thuộc tập đoàn lớn ở nước Ý (Ferruzzi Group). ”
Dạ. Kính thưa các anh các chị,
Hai anh chị Trương văn Dân và chị Elena từng có thể chọn con đường giàu sang phú quý và sống sung túc ở nước ngoài, nhưng rồi họ đã tìm học và lựa chọn một con đường mà tôi gọi là dấn thân theo triết học hiện sinh.
Xin được trân trọng cảm ơn vô cùng chị Elena đã theo anh Trương Văn Dân, về làm dâu ở đất nước Việt Nam, chị đã trở thành một công dân Việt Nam thực thụ và vì tấm lòng của chị nên tôi đã bay từ Hà Nội vào đây để chia sẻ để chị hôm nay…. Vâng tôi muốn được ôm chặt chị ạ! ( chạy đến ôm Elena. Mọi người vỗ tay)
Kính chúc sức khỏe anh các chị. Tôi thật vô cùng xúc động vô cùng xúc động khi được nói về 2 tác phẩm của anh Dân và chị Elena.
https://www.youtube.com/watch?v=Kh_8qkUUt8s
2- Phát biểu của PGS.TS Trần Hoài Anh
Tôi ngồi bên dưới và lắng nghe những điều mà giáo sư Cao Thị Hồng đã chia sẻ cũng là những điều mà tôi đã viết rất nhiều về về chị và anh Trương văn Dân trong bài “ Từ sông Po đến sông Côn” về sự giao lưu giữa cái văn hóa phương Đông và phương Tây trong các sáng tác của Elena.
Và khi anh Trương Văn Dân từ Ý gọi về cho Tôi, anh Trương Văn Dân có nói là sắp ra mắt 1 quyển sách có tên “Gia đình nỗi đau ngọt ngào” có nội dung về những câu chuyện về gia đình, tôi nói một cái đề tài rất hay và tôi có nói với anh là anh thêm cho tôi cái từ “những”, gia đình những nỗi đau ngọt ngào bởi vì cái nỗi đau đây không phải riêng gia đình Trương văn Dân mà cái nỗi đau ngọt ngào gia đình nó là mang tính phổ quát của cả một nhân loại bởi vì như tôi nói trong văn chương của Trương văn Dân và Elena nó có sự hòa trộn cả văn hóa phương đông và văn hóa phương tây.
…Và sắp tới đây tháng tư năm nay sẽ có một hội thảo về văn học của những người ở hải ngoại kỳ và các nhà văn Hải ngoại và những người nước ngoài viết văn thì tôi trộn các bài viết của tôi cùng với bài “từ sông Po đến sông Côn” để gửi cho hội thảo…
Tôi có thể nói là chị Elena rất yêu văn hóa phương đông, chị yêu qua cuộc đời 50 năm sống cùng anh Trương văn Dân và yêu qua cái ngôn ngữ anh Dân, và yêu qua cái ngôn ngữ mà anh dành của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Tôi nhớ một hôm chúng tôi đến nhà một người bạn để nghe lại nhạc xưa, hôm đó có cả anh Nguyên Minh của tập san văn học Quán Văn.
Trong khi chúng tôi nghe với nhiều hoài niệm và cảm xúc thì chi Elena bỗng bật khóc.
Khi chúng tôi ngồi nghe ca khúc da vàng do ca sĩ Khánh Ly hát , nghe lại những bài “hát trên những xác người” “tôi sẽ đi thăm” “nối vòng tay lớn” vân vân… thì chị khóc như một đứa trẻ con tôi tôi ngạc nhiên tôi ơi tại sao chị khóc chị nói là các bài hát làm chị nhớ lắm, nhớ những ngày trước đã trôi qua quá nhanh khi anh đang là sinh viên nghèo chắc tôi nghĩ ngày xưa đi du học thì ảnh thì không nghèo đâu mà cũng là học rất giỏi hay là gia đình cũng khá giả có đi du học được ấy mới là nghèo nhưng mà từ bây giờ bạn nói là mình là một sinh viên nghèo khi qua đi học thì có những năm tháng khó nhọc và cái tình yêu giữa 2 người bắt từ đó và anh đã mua cái máy casette để cho chị nghe nhạc Trịnh Công Sơn mà anh đã mang theo khi ra xứ người. Có lẽ từ những ngày đó, nghe Khánh Ly hát nhạc Trịnh Công Sơn mà cái hồn phương Đông thấm vào trong con người chị.
Mới đầu tôi thấy lạ lùng nhưng sau đó tôi hiểu rằng những giọt nước mắt đó nó nói lên tất cả để chúng ta thấy rằng vì sao anh Trương Văn Dân chọn cái cuốn sách của mình là “Gia đình những nỗi đau ngọt ngào” tôi nghĩ trong những nỗi đau ngọt ngào này có cả nước mắt của Elena khi nghe Trương Vân Dân mở nhạc Trịnh Công Sơn, có cả cái nỗi buồn của chị Elena khi mà mẹ anh Trương Văn Dân mất chị Elena mặc áo tang đứng bái lại hay lạỵ tạ những người khách đến viếng tang và có cả những cái lần chị về Tây Sơn, đứng bên cái giếng ở Bảo tàng Quang Trung mà tôi đã đọc và nghe anh Nguyên Minh nói là chị múc cái gàu nước ở cái giếng ở trên Tây Sơn uống vào vì chị tin rằng uống vào chỉ có thể hóa thành một nàng tiên sắc đẹp để về làm dâu theo cái truyền thuyết địa phương. Như vậy là phải có một cái gì đó nó thiêng liêng lắm thì người ta mới tin như vậy. Một người phương phương Tây phần lớn là họ lý trí hơn chúng ta chúng ta phương Đông chúng ta, thế mà Elena có cả một chiều sâu tâm thức văn hóa tâm linh trong con người chị, và tôi tin là trong quyển sách “Gia đình, những nỗi đau ngọt ngào” có một sự hòa hợp văn hóa sâu sắc.
Chị Elena đã theo bước chân của người chồng của mình về dấn thân tận hiến cho một cái vùng đất xa xôi và đối với chị nó như như như nhà thơ Chế lan Viên là Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở. Khi ta đi đất đã hoá tâm hồn.
Tôi muốn nhắc lại một điều ấn tượng nhất trong tôi xoá hình ảnh chị Elena mặc một cái áo tang màu trắng đem chiếc khăn tang và thứ thay mặt gia đình để bái lạy những người đấy mà ví mẹ quá chung thân em vô cùng ngạc nhiên bởi vì cái hình ảnh đó thấy ở những người phụ nữ Việt Nam tóc đen mắt đen thì nó có thể bình thường nhưng ở đây cả có ở một người con gái xứ xa tóc vàng mắt nâu và tôi quan sát tôi nhìn ngắm và như vậy thì thấy nó không chỉ thấm trong văn chương của chị mà nó trở thành một hành động thực hành ngay trong đời sống. mà không biết tại sao chị thì thực ra là có một cái tình cảm sâu lắng cứ vào những việc như vậy bởi vì thương chồng vẫn nghĩ đến yêu chồng chồng của chị như thế nào.
Thưa các anh chị
Trong trường đại học văn hóa của tôi có một cái ngành học là ngành gia đình học và có bộ môn là môn văn hóa gia đình. Những câu chuyện của anh Trương Văn Dân tôi đã từng đưa vào trong bài giảng của sinh viên kể cả học viên cao học của mình về cái vấn đề sự kết hợp hài hòa giữ hai nền văn hóa Đông /Tây. Trong tác phẩm này tôi thấy có rất nhiều câu chuyện mà những câu chuyện đó cũng là sự kết hợp rất là sâu sắc giữa hai cái nền văn hóa đó. Cho nên tôi nghĩ cái tác phẩm này nó mang cái tính khái quát, mang cái tính phổ quát rất lớn.
Nó có cái tầm nhân loại bởi vì nó là một cái gia đình tế bào của xã hội. Lâu rồi cái buồn của chúng ta hoặc chính bản thân tôi, con tôi bây giờ nó lớn nó lấy vợ nó không thích ở với bố mẹ nó ra nó thuê nhà riêng và mỗi lần con về cháu về đối với ta một điều vui nhưng nó đi rồi thì là một khoảng lặng buồn lắm.
Ngày xưa mình ở với cha mẹ lớn rồi có con có cái cũng xung quanh có ông có bà. Còn bây giờ cái đó nó đã trở thành một hoàn cảnh khi con chúng ta nó không muốn ở với chúng ta.
Gia đình những nỗi đau ngọt ngào của Trương vân Dân nó đi vào trong tâm thức chúng ta từ những điều đó. Nếu chúng ta không có một cái việc dạy văn hóa, không có một sự thức nhận về văn hóa như cái cuốn gia đình những nỗi đau ngọt ngào thì đến một lúc nào đó chúng ta chỉ có những gia đình ly tâm chứ không có những cái gia đình đồng tâm, những gia đình tứ đại đồng đường như ngày xưa và đối với phương đông nó đang mất cái đó. Không biết các anh chị nghĩ sao chứ tôi lo lắm mà khi tảng gia đình nó không được vững nền tảng xã hội nó có vững không? Đấy là cái điều mà tôi các anh chị ở đây. Những người chị tôi kính như chị Ngọc Anh, những người thầy… thì tôi nghĩ là ai cũng có cái nỗi lo nỗi lo đó. Cho nên tôi nghĩ rằng tác phẩm của anh Trương Văn Dân và chị ELena nó sẽ góp phần thức nhận cho chúng ta về ý nghĩa, về vai trò về cái tầm quan trọng về cái nghĩa nhân văn của cái đời sống gia đình. một vấn đề mà nếu chúng ta không báo động, không thức nhận thì nó sẽ mất dần và nó mất dần thì nó sẽ có những cái những cái rạn vỡ mà chúng ta không nghĩ đến.
Cảm ơn anh Trương Văn Dân và chị Elena đã có một tác phẩm ghi lại cái giá trị lớn của cái đời sống nhân loại. Xin cảm ơn các anh chị đã lắng nghe sự chia sẻ của chúng tôi..
https://www.youtube.com/watch?v=N50wnClQS1o
- Phát biểu của GS Nguyễn Đại Hoàng
Kính thưa quý vị, tôi và anh Trương Văn Dân với chị Elena giao du cũng gần 10 năm mà lâu lâu mới gặp một lần. Nhưng hôm nay tôi tiết lộ một đại bí mật giữa hai người này. Vì sao vậy? Elena tiếng ý có nghĩa là ánh sáng rực rỡ. Còn Trương Văn Dân thì chữ Dân có ba trong chữ Nho mà cái nghĩa của anh không phải là dân giả đại chúng mà là gì?
Không phải là dân giã đại chúng đâu. Dân, tiếng Trương văn Dân có nghĩa là dân là một loại ngọc quý, có nghĩa là ánh sáng rực rỡ và xin quý quý vị cho tràng pháo tay trước.
Cái điều này là tất cả những gì mà tôi biết những năm đầu tiên anh Trương Văn Dân và tôi cũng là người có gốc Bình Định sau đó mới vào miền Nam. Tôi biết ảnh nhiều nhưng anh … có lẽ ít biết về tôi.
Về Cuốn sách HẠT BỤI LÊNH ĐÊNH này nếu quý vị biết quý vị sẽ rất là thương anh Trương Văn Dân.
Mình mặc dù mình nói là tác phẩm của Elena có tựa là hạt bụi lênh đênh nhưng mà tôi dám chắc là quý vị ít biết rằng cái nguyên gốc tiếng Ý đó có nghĩa là SỐNG KHÔNG CỘI RỄ. Nếu mà nếu mà dịch cái từ đó ra thì sẽ rất khó hiểu. Thế thì anh Trương Văn Dân đã mất “gần mấy tháng?” mới tìm được cái tựa đề là Hạt Bụi Lên Đênh. Xin quý vị cho tràng pháo tay vì quá hay.
Nhưng mà bây giờ đi sâu vào văn của Elena thì rất là nhiều nhà phê bình ví dụ như là giáo sư Trần Hoài Anh hay là tiến sĩ Nguyên Cẩn đều đã nói, nhưng mà tôi phát hiện một điều khác nữa. Tại vì tôi mới đọc 4 tháng nay tôi đọc mới hạt Bụi Lênh Đênh và tất cả tác phẩm của Elena được sự dịch lại của Trương Văn Dân.
Xin quý vị ơi, quý vị có biết rằng Trương Văn Dân bản thân là một nhà thơ hay không? Thí dụ như tác phẩm của nhà của nhà thơ nhà thơ Brazil Mario de Andrade. Bài thơ Tâm hồn tôi đang vội ở trên mạng có tất cả là 27 bài thơ dịch nhưng không bài nào hay bằng bài dịch của Trương Văn Dân. Mà muốn dịch thơ thì phải là một nhà thơ.
Xin quý vị cho một tràng pháo tay.
Bởi vì cái tính chất thơ đó thành ra văn của Elena khi qua diễn dịch của Trương văn Dân trở thành một cái tác phẩm HAY VÀ THUẦN VIỆT.
Điểm đặc biệt của văn Elena là gì? Độc thoại và Tự thoại.
Cái lối văn này để lại những khoảng trống tư duy cho người đọc, và để lại những khoảng trống im lặng. Mà im lặng là gì vậy? Lodmone (?) có nói rằng sự cái màu sắc để lại trong tôi những cái bóng tối của sự im lặng.
Ở trong văn của Elena sự im lặng và tư duy rất là nhiều.
Nhiều bạn đọc nói, cũng giống như anh Nguyên Cẩn có nhận định ở trong văn của Elena rất là nhiều chi tiết nhưng mà quý vị cũng biết rằng á cũng như á nhiều chi tiết nhưng mà giản dị và minh bạch mà nhà văn Paustovsky, một nhà văn viết truyện ngắn nổi tiếng của Nga đã từng nói rằng không khí càng trong ánh sáng càng rực rỡ.
Văn càng minh bạch thì cái văn chương càng minh bạch thì nó đến trái tim người càng dữ dội. Đó là đặc tính của văn Elena. Xin được cho tràng pháo tay.
Nhiều người phê bình văn của Elena dường như là rất là nhiều chi tiết nhưng mà chi tiết giống như Hemingway đã nói cái chi tiết của một cái truyện ngắn làm nên cái tính nhân văn rất sâu.
Và điểm thứ tư tôi muốn nói đây tôi rất là tâm đắc một một nhận định sắc sảo, và nói rất hùng biện của giáo sư Trần Hoài Anh khi ông nói trong cái văn của Elena có tinh thần phương Đông.
Bởi vậy khi mà cô Hân Lê mời tôi đi giữ cái hội nghị của của nhà văn Nguyễn Minh Ngọc và tặng tôi cái cuốn là “Hồ nước mùa xuân” và trước đó tôi đọc của Elena hai cái này nó rất khác, một bên nó tạo nên một cái cái cảm giác rất là đau buồn bức xúc bâng khuâng còn tất cả truyện ngắn của Elena, đều đưa chúng ta đến một cái niềm nhẹ nhàng và ánh sáng.
Xin kính thưa quý vị, tôi đọc tác phẩm thứ tám của hai anh chị thì có lẽ không thể gọi là vợ chồng được nữa rồi. Họ yêu nhau vậy nên được gọi là đôi tình nhân.
Và cuối cùng tôi muốn nói thêm về cái tập “Vàng Gieo Tâm Thức” của nhà văn Phạm Ngọc Dũ. Vàng gieo tâm thức, Nếu mà chúng ta đọc sơ sơ, chúng ta tưởng là vàng chỉ có một nghĩa mà khi đọc kỹ mới biết rằng đó là màu vàng buồn nữa. Ở trong đó nó chứa đựng nhiều tâm sự lắm.
Tuy tôi làm công tác văn chương thiệt, nhưng mà tôi cũng giống như anh Trương Văn Dân có một cái nghề khác để sống.
Thành ra hôm nay xin Chúc mừng tác phẩm thứ tám của Phạm Ngọc Dũ. Tác phẩm của Elena. Nhưng mà điều quan trọng hơn hết, tôi xin cảm ơn tất cả những người có mặt hôm nay.
Và tôi tới đây tôi mới thấy tôi chưa phải là người già nhất. Mặc dù tôi bảy mấy rồi phải không? Nhưng mà tôi chưa phải là mấy chưa phải là già.
Bảy mấy chớ mấy!
Ờ đúng rồi. Tôi chưa thấy chưa già nhất mấy đâ. có những ông cao hơn tôi nữa. Nhưng mà cái điều quan trọng hôm tôi xin chia sẻ tôi xin chúc mừng tất cả các bạn văn nghệ sĩ ở mặt hôm nay.
Người ta nói con người được quyết định bởi sinh mệnh. Sinh là cái phần vật chất này còn mệnh là phần vô hình nhưng mà những thi sĩ văn nghệ sĩ là những người cái mệnh đã được văn chương phù trợ tuổi thọ cao hơn bình thường khoảng 15% nên mình nghe và… sướng quá.
Tôi có một hệ thống phòng khám để tôi khám bệnh nhưng mà bằng cấp cao nhất của tôi lại là về văn chương nhưng mà văn chương của tôi cũng giống như văn chương của Elena, Trương Văn Dân là sự im lặng, một đời luôn.
Tôi yêu đương tới 40 tuổi mới chịu lập gia đình.
Nhưng mà trong lòng tôi, cái trái tim này nè, nó dành cho đất nước con người Việt Nam. Khi mà tôi nghe giáo sư Cao Thị Hồng hay là Trần Hoài Anh phát biểu tôi mới thấy trong cái giọng nói ấy văn phong ấy tràn đầy cái sự yêu nước yêu đời yêu văn tự mà về mặt kinh tế nếu văn hóa không còn… hồi xưa cái nhà văn anh … (?) ông nói rằng còn văn tự là còn bí quyết để ra khỏi ngục tù của chiến tranh của ngục tù của cuộc đời.
Và tôi rất là mừng khi trong ngày hôm nay ở tại nơi này vẫn còn những trái tim nóng như thế này. Xin cảm ơn quý vị.
Nhà văn Nga … có nói rằng sự cái màu xanh để lại trong tôi cái bóng tối của sự im lặng ở trong khu vườn.
Ghi chép ngày 30.3.2025.
P.N.D
