LÊ PHƯỚC TRỊNH
(Vanchuongphuongnam.vn) – Đó là nhà văn Lê Tùng (bút danh Xuân Tùng, Lam Hà) – hội viên Hội Nhà văn TP Đà Nẵng. Ông khá nổi tiếng trên văn đàn 55 năm trước với tập truyện ngắn “Tiếng phèng la”, do Nhà xuất bản Lá Bối – Sài Gòn ấn hành. Gần một thế kỷ sống, viết đến khi rời cõi tạm, ông đã “kể chuyện” nông thôn xứ Quảng với bao nhiêu “vướng víu” của người sống ở làng.
Nhà văn Lê Tùng
Nhà văn Lê Tùng với bút danh Xuân Tùng gây ấn tượng trên văn đàn từ năm 1971, khi tập truyện ngắn “Tiếng phèng la” phát hành, học giả Nguyễn Văn Xuân viết lời giới thiệu và đánh giá cao, độc giả miền Nam khi ấy rất yêu thích.
“Tiếng phèng la” là tập sách đầu tay gồm 12 truyện ngắn được Lê Tùng sáng tác, trong đó có một số truyện đã đăng rải rác trên báo, tạp chí. Nhà văn Lê Tùng kể, sau khi truyện ngắn của ông với bút danh Xuân Tùng xuất hiện trong văn giới miền Nam, Nhà xuất bản Lá Bối – Sài Gòn đã cử người đến tận nhà tìm gặp tác giả để liên hệ xuất bản. Được sự hỗ trợ, động viên của các nhà văn đàn anh, của nhà xuất bản và gia đình, tập truyện ngắn “Tiếng phèng la” đã phát hành đầu năm 1971.
“Tiếng phèng la” là tập truyện ngắn hoàn toàn viết về nông thôn và nông thôn trong tập truyện cực kỳ gần gũi. Đó là làng quê Liễu Trì nơi mà tác giả sinh ra và sinh sống, là thị trấn Hà Lan ở đó có bầu Hà Kiều hai mẫu và đặc biệt là một số phong tục tập quán và nét sinh hoạt đậm chất Quảng. Đọc những truyện: Trận banh đầu, Con Thúi, Cầu mới, Những bữa cháo khuya, Phá bàu…, nhiều độc giả cảm giác được “sống” trong không gian truyện cùng với các nhân vật, các tình tiết thú vị giống hệt những chuyện thường ngày ở làng mà họ từng chứng kiến hoặc nhiều khi chính là người trong cuộc. Nhạc sĩ – nhà văn Phan Văn Minh chia sẻ: “Với cảm thức văn học của lứa tuổi học trò lớp mười khi ấy, cảm nhận đầu tiên mà chúng tôi có được là tập truyện ngắn “Tiếng phèng la” viết về làng quê chúng tôi, về cuộc sống của ông bà, cha mẹ và cả chúng tôi. Những đối tượng mà lâu nay ít được tìm thấy của các nhà văn đương đại, nhất là khu vực Miền Trung”.
Tập truyện ngắn “Tiếng phèng la”
Sinh thời, học giả, nhà Quảng Nam học Nguyễn Văn Xuân cho rằng Lê Tùng với tập truyện “Tiếng phèng la” là người đầu tiên “vẽ ra sinh hoạt một xóm Việt Nam từ 1954 – 1960”, thời kỳ được coi là sôi động nhất của lịch sử nông thôn Việt Nam, đã “vẽ phác ra những nét khái quát sinh hoạt một xóm tương đối trầm lặng trong thời thanh bình” với bút pháp trung thực. Qua “Tiếng phèng la”, lần đầu tiên giới tri thức ở miền Nam biết đến chân dung người nông dân miền Trung Việt Nam, với lối sống, nếp nghĩ, phong tục đôi phần khác biệt với người Tây, Nam Bộ. Nhà văn Nguyễn Văn Xuân nhận định trong lời giới thiệu tập truyện: “Từng truyện một, Xuân Tùng không làm ta ngạc nhiên, cũng như từng người dân Việt Nam không hề làm ai ngạc nhiên. Nhưng đọc xong cả tập truyện, lướt qua các dáng vóc khác nhau, hoạt động của cá nhân hay đoàn thể khác nhau (…), ta gặp những con người bằng xương bằng thịt, có bề ngoài đơn giản, tầm thường nhưng cánh tay vẫn chắc nịch để cày mảnh đất quê hương, phát triển xã hội nông thôn. Chính họ, chứ không phải số người ít oi của đô thị, mới là chủ nhân đích thực của mọi biến chuyển lịch sử Việt Nam”.
Nghiệp một đời cầm bút. Nhà văn Lê Tùng vẫn viết, miệt mài với hàng ngàn trang bản thảo về chuyện làng chuyện quê, cụ thể là làng Liễu Trì (xã Bình Nguyên, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam trước đây, nay là xã Thăng Bình, TP Đà Nẵng) nơi ông sinh sống; mở rộng ra là chuyện nông thôn xứ Quảng với phong tục tập quán xưa cũ hằn sâu trong ký ức… Viết nhiều nhưng không công bố tác phẩm. Mãi đến khi tỉnh Quảng Nam tái lập (1997), văn của ông Lê Tùng mới xuất hiện trở lại trên Báo Quảng Nam, Tạp chí Đất Quảng của Hội VH-NT Quảng Nam, trang văn nghệ của Đài PT-TH tỉnh… Đó là những tản văn với bút danh Lam Hà neo vào lòng người đọc.
Năm 2003, tập tản văn “Hương xưa” của tác giả Lam Hà được Hội VH-NT Quảng Nam xuất bản. Với mạch “ký âm cổ điển”, tập tản văn thấm đẫm hương vị làng quê mộc mạc, hồn nhiên, ngan ngát tình quê lắng đọng trong tâm hồn của đất và người xứ Quảng. Và, bạn đọc văn của Lê Tùng cũng đã được “gặp lại” ký ức của mình về quê xứ, ông bà cha mẹ, những sinh hoạt đời thường, lao động sản xuất… trong các tản văn: Xóm hương, Bữa nửa buổi, Chan tóc ngày ngày xưa…
Nhà văn Lê Tùng (bìa phải) và những người bạn
Nhà thơ Phan Chín – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội VH-NT TP Đà Nẵng, Tổng Biên tập Tạp chí Đất Quảng đánh giá: Nhà văn Lê Tùng (Lam Hà) đã chọn cho mình một hướng đi, một hành trình hết sức đặc biệt và quý giá. Đó là những giá trị văn hóa truyền thống, đó là văn nghệ dân gian, đó là nông thôn Việt Nam cả trong quá khứ và hiện tại, một nông thôn đậm chất Quảng Nam, rất là giàu bản sắc. Chỉ chừng đó thôi nhà văn Lê Tùng đã thành công và đã ghi dấu được tên tuổi của mình trong làng văn Việt Nam nói chung, xứ Quảng nói riêng.
Đầu tháng Năm năm nay, nhà văn Lê Tùng (Xuân Tùng, Lam Hà) – người “kể chuyện” nông thôn xứ Quảng đã về miền mây trắng. Hàng chục tập bản thảo của ông đang được người con trai là nhạc sĩ Xuân Bá lưu giữ cẩn trọng. Hi vọng, những “ký âm cổ điển” của nhà văn Lê Tùng sẽ tiếp tục ra mắt bạn đọc, tiếp tục kể chuyện nông thôn xứ Quảng mà gần một thế kỷ ông đã “vướng víu” với quê hương…
L.P.T
