(Vanchuongphuongnam.vn) – Sách cũ là một nguồn tri thức vô giá. Chỉ tiếc rằng, khi văn hóa đọc (sách in giấy) mai một dần, kéo theo hệ lụy là kho tàng sách cũ cũng bị lãng quên. Hiện nay, nguồn tư liệu vô giá ấy bị bỏ phí một cách đáng tiếc. Việc này khiến cho những người yêu thích việc đọc sách, lưu tâm đến văn hóa đọc… không khỏi ngậm ngùi!
Tác giả Trần Ngọc Tuấn
Nhớ về một thời sách cũ
Thế hệ học sinh, sinh viên chúng tôi những năm 90 của thế kỷ trước không có những chiếc smartphone, internet chưa phát triển, nên sách cũ là phương tiện học tập chủ yếu. Tối thiểu, ai cũng có dăm chục cuốn “gối đầu giường”. Siêng hơn, như những “con mọt sách”, thì có vài trăm cuốn, cả một “thư viện mini”.
Nhu cầu dùng sách cũ lớn, nên cửa hàng bán sách cũ trước đây rất nhiều. Có những con đường tại TPHCM trở thành “thương hiệu” với cả một đoạn dài chỉ bán sách cũ, báo in và lịch, như đường Nguyễn Thị Minh Khai, Trần Huy Liệu, đường Cách mạng Tháng 8… Có những tư liệu sách mới xuất bản không thấy viết, phải tìm kiếm sách đến sách cũ. Từ sách về triết học, văn học, đến sách ngoại ngữ, khoa học kỹ thuật. Mua sách cũ tiết kiệm được nhiều tiền. Có những cuốn sách tái bản lại giá bán rất cao. Nhưng cũng sách ấy, nếu mua sách cũ sẽ tiết kiệm được 2/3 giá bìa.
Đời sống thiếu thốn, nên sinh viên chúng tôi khó có nhiều tiền để mua sách mới. Vì vậy, lựa chọn sách cũ là giải pháp tối ưu. Vả lại, có những thông tin, kiến thức mà chỉ sách cũ mới có. Cả tôi và nhiều người bạn đam mê sách, sau những buổi học ở giảng đường là thời gian ở nhà sách cũ, “săn lùng” sách cũ. Nhiều khi nhịn ăn để dành tiền mua sách mà mình thích. Nhất là trước các kỳ thi, đến mùa làm luận văn tốt nghiệp, thấy sinh viên đến nhà sách cũ rất nhiều. Nhiều khi bỏ mấy chục ngàn (khi đó rất lớn) để mua nhưng chỉ trích dẫn được một vài ý vào luận văn tốt nghiệp. Thế mà rất vui, vui vì thỏa mãn thú đọc sách, thỏa mãn cái thú mà chúng tôi nói vui với nhau là… sưu tầm đồ cổ!
Học liệu số thay thế dần vị trí sách cũ
“Số phận” sách cũ bị định đoạt bởi sự bùng nổ của các nhà sách mới mở ra như “nấm mọc sau mưa” đây hơn 20 năm. Chưa bao giờ người ta thấy ngành xuất bản, kinh doanh sách phát triển rầm rộ như lúc này. Những hệ thống các nhà sách xuất hiện từ các thành phố lớn đến tỉnh lẻ. Phải kể đến các thương hiệu lớn như Nhà sách Phương Nam, Nhà sách Đoàn Văn Cừ, Nhà sách Tín Nghĩa, Nhà sách Nhân Văn, Nhà sách Bạch Đằng, Nhà sách Văn Lang… Song, có một điểm đáng buồn là các nhà sách này cũng “rơi rụng” dần, số người tìm đến mua sách và đọc vơi dần, ngày nay chỉ còn thưa thớt. Một anh bạn tôi, là tiến sĩ ngôn ngữ học, trước đây cứ khoảng một năm là cho ra đời một vài cuốn sách hoặc từ điển tiếng Việt. Nhưng dạo này than thở: “Xuất bản sách in bây giờ rất khó. Bỏ mấy chục triệu đồng để in nhưng khó bán lắm, chủ yếu để tặng cho những người bạn đồng chuyên môn”. Sách mới đã vậy, huống hồ chi là sách cũ!
Những năm trở lại đây, khi mạng internet phát triển, phương tiện học liệu số hỗ trợ công cụ học tập, nghiên cứu, các nhà sách cũ đóng cửa dần, chuyển hướng kinh doanh. Những nhà sách cũ mà chủ bán “duyên nợ với nghề” thì vắng hoe người đến mua. Nhà sách mới hạ giá bìa sách mới xuất bản xuống hơn 50% còn không có người mua, huống hồ chi nhà sách cũ.
Học sinh và sinh viên ngày nay có công nghệ số 4.0 hỗ trợ phương tiện học tập là một lợi thế rất lớn. Họ chỉ cần mấy cái nhấp chuột là có vô số nguồn tư liệu mình cần. Nhưng trong cái ưu điểm ấy lại phát sinh hệ lụy tiêu cực. Đó là việc lười tìm hiểu nghiên cứu để chiều sâu, là việc “đạo” kiến thức của người khác một cách dễ dàng.
Dạy học văn theo chuyên đề của chương trình mới giáo viên chúng tôi thấy nhiều băn khoăn. Đó là việc học sinh ngày nay khi “tập nghiên cứu” ít chịu tìm sách in. Trong khi soạn giả sách hướng dẫn tư liệu nghiên cứu lấy từ nhiều nguồn, trong đó có sách in (ở thư viện, nhà sách…). Thì hầu hết các sản phẩm của học trò chủ yếu lấy tư liệu từ mạng xã hội, nhiều địa chỉ thiếu độ tin cậy.
Để sách cũ không bị lãng phí?
Trước đây, năm 2007, nhà văn Nguyên Ngọc đã từng đề nghị trên tạp chí điện tử Tiasang.com.vn để kêu gọi thanh niên trong cả nước đọc sách. Trong bối cảnh văn hóa đọc xuống cấp, nhà văn đề nghị rằng nên vận động từng nhà gây dựng tủ sách gia đình, phát động phong trào trong toàn quốc mỗi người mỗi ngày đọc lấy 20 dòng sách, hoặc mỗi năm đọc lấy một quyển sách. Thế nhưng lời đề nghị ấy thật khó được đáp ứng. Với bối cảnh công nghệ số phát triển như vũ bão ngày nay, lời đề nghị của nhà văn Nguyễn Trung Thành (một bút danh khác của Nguyên Ngọc) lại càng khó thành hiện thực hơn.
Hện nay, thi thoảng trên các trang mạng xã hội, chúng ta bắt gặp nhiều chủ nhà sách thanh lí sách cũ với giá rất “mềm”. Nếu phụ huynh muốn rèn cho con thói quen đọc sách, xây dựng thư viện mini trong nhà thì đây là cơ hội rất tốt. Nó cũng là cách để “cứu” sách cũ.
Có một “diệu kế” để cứu sách cũ là dựa vào “vị cứu tinh” từ nhà trường. Theo đó, thư viện trường nên thu nhận các nguồn sách cũ này để bổ sung vào “ngân hàng sách” của mình. Đây là nguồn tư liệu quý giá cho học sinh tham khảo.
Biết rằng quy luật cuộc sống là vậy – đổi thay liên tục, cái mới sẽ dần thay thế cái cũ. Nhưng sao vẫn thấy nhơ nhớ về một thời sách cũ, vẫn thấy thương thương cho những cuốn sách cũ lẳng lặng nằm im lìm ở nhà sách cũ đợi chờ đến tay người đọc!
T.N.T
