(Vanchuongphuongnam.vn) – Một ngày mình chợt nhận ra. Sự sống chết của cây mai hoàn toàn phụ thuộc vào mình. Một ngày nào đó vì một lý do nào đó. Nếu mình không thể chăm sóc cây mai thì nó sẽ thế. Nghĩ thế mình quyết định đưa cây mai về quê trồng xuống đất. Phải để nó tự quyết số phận của nó. Mai vốn là cây thân gỗ đất vườn ở quê khá màu mỡ nó hoàn toàn tự chủ sinh mạng của mình.
Nhà thơ, Tiến sĩ Triết học Nguyễn Linh Khiếu
Chân chim
Phòng làm việc có hai cây chân chim lúc nào cũng xanh mướt. Cặp song sinh này được mình giâm từ hai cành của một cây mẹ. Từ hai cành nhỏ chỉ dăm năm chúng đã thành hai cây xum xuê tươi tốt với một vẻ đẹp vừa dồi dào vừa thánh thiện.
Cửa kính lúc nào cũng đóng bởi ngoài đường rất ồn ào và bụi. Hai cây chân chim đứng bên cửa sổ. Chúng ngắm mưa nắng ngắm gió mây qua một lớp kính dày. Sáng nay khi mình mở cửa sổ cho gió xuân tràn vào. Hai cây chân chim bỗng nhiên rung lên rạo rực vô cùng phấn khích. Lúc ấy mình có cảm giác mọi thân cành của cây đều đi ra ngoài cửa sổ. Mọi chiếc lá đều rối rít tung bay giữa trời lộng gió.
Bao năm sống với chân chim nhưng mình đâu hiểu nó. Thân cành nó trong phòng nhưng tâm tưởng nó ở ngoài trời. Nó lúc nào cũng mơn mởn tươi non. Lúc nào cũng dịu dàng ngoan ngoãn. Lúc nào cũng im lìm lặng lẽ ngắm mưa nắng gió mây quá lớp kính dày. Hóa ra đâu phải chỉ có thế. Chân chim thật sự nhẫn nại ngoan cường và vô cùng mạnh mẽ.
15. 4. 2017
Đào trắng
Một lần mình lên công tác một tỉnh miền núi biên giới. Mấy học trò cũ biết tin đã tổ chức một buổi gặp mặt thầy ở một ngôi trường khang trang. Khi đó đang mùa xuân muôn hoa đua sắc tỏa hương. Vườn trường có một cây hoa trắng khá lớn vô cùng lộng lẫy.
Đó là cây đào hoa trắng. Hoa nở trĩu trịt khắp cành. Những bông đào trắng muốt. Nhụy hoa xanh nhạt. Phấn hoa vàng tươi. Cánh hoa dày dặn vô cùng tinh khiết thanh cao. Mình rất ấn tượng về cây đào lạ.
Thấy mình có vẻ ngẩn ngơ với cây hoa. Một người học trò hỏi: Thầy thích đào bạch à. Mình nói Hà Nội có nhiều giống đào. Nhưng đào bạch thì không có. Người học sinh đó cười cười rồi mời mình vào phòng tiệc.
Mấy tháng sau cậu ấy xuống Hà Nội họp và mang cho mình một cây đào nhỏ. Cậy ấy nói đây là cây bạch đào. Mình trân trọng trồng cây đào ấy vào một chiếc chậu lớn trên sân thượng. Cây đào có sức sống mạnh mẽ. Chỉ vài ba năm sau hoa trắng đã nở rực rỡ.
Cậu học viên ấy thăng tiến khá nhanh. Chỉ một thời gian không dài cậu ấy đã được đề bạt vào một chức vụ khá lớn ở tỉnh. Tiếc thay người đức tài như thế mà yểu mệnh. Trong một chuyến công tác lên huyện miền núi cao xe chở cậu đã gặp tai nạn sạt nở núi và cậu ấy đã không qua khỏi.
Mỗi khi xuân về. Nhìn cây hoa đào nở hoa trắng tinh rung rinh trong gió lòng lại trào dâng một nỗi buồn khôn khuây.
12.1. 2024
Đào phai
Rằm tháng giêng, cây đào mới nở hoa rực rỡ. Từ thân cành già nua cỗi cằn những bông đào phai xòe cánh bung nở. Những bông đào phai nở đúng tiết tự nhiên thật mạnh mẽ phi thường.
Ngày xưa gia đình mình ở trong khu tập thể Thanh Xuân Bắc. Gần tết mình mua một cây đào về đón xuân. Mình đã chọn một cây đào phai vừa phải uốn theo thế ngũ long tranh châu hoa nở rộ đúng tết tuyệt đẹp. Sau tết mình mang chậu đào ra ban công. Nhà chật ban công hẹp. Đào phai co ro đứng đó. Cây cằn cỗi già nua.
Cây đào thường nhẫn nại tuân theo sự uốn nắm cắt tỉa của mình. Thế nhưng chỉ lơ là một chút là nó lại vươn cành nảy chồi xòe lá hoàn toàn theo ý nó. Mỗi khi gần tết mình lại ngắt lá tỉa cành bón phân để hoa nở đúng vào dịp tết. Nhưng không phải tết nào cũng có hoa đào. Bởi sự nở hoa còn lệ vào nhịp điệu của thời tiết và tâm trạng của cây.
Rồi mình chuyển nhà. Bỏ lại nhiều thứ nhưng vẫn mang theo đào phai. Nhà mới đào phai đứng trên sân thượng lồng lộng nắng gió. Không biết từ lúc nào mình cũng chẳng gò cây uốn thế nữa. Mình cũng chẳng ngắt lá tỉa cành thúc phân để hoa nở vào đúng dịp tết.
Trên sân thượng đào phai bao năm vẫn khiêm nhường đứng trên một chậu Bát Tràng nhỏ bé cũ kỹ. Nó đã thật sự trầm lặng già nua cổ kính. Bây giờ đào phai đâm chồi nảy lộc hoàn toàn tự nhiên. Mỗi khi xuân về đào phai nở hoa hoàn toàn theo tiết xuân. Trong thần thái và sắc màu tự nhiên của mình những bông đào phai thật gần gũi kỳ vĩ và cao quý.
10. 3. 2016
Cây ớt
Trong chiếc chậu ngoài ban công mình gieo một nhúm hạt ớt. Chỉ một tuần sau mầm non mọc lên tua tủa. Những lá mầm tươi non thật hồn nhiên háo hức.
Thế nhưng chỉ được vài hôm đa phần cây non biến mất. Ban ngày thì chả nhìn thấy gì. Nhưng đêm đến soi đèn nhìn tận nơi mới thấy bầy ốc sên nhỏ bé chậm rãi nghiến ngấu cây non. Mình chỉ bắt được vài con bởi lũ sên ngụy trang rất tài. Rồi số cây ớt con chỉ còn lại lác đác.
Cuối cùng thì cả chậu cây hàng chục mầm non chỉ còn sót lại một cây. Không hiểu cái cây non nớt ấy bằng cách nào mà vươn lên vượt tầm với của lũ sên đất.
Cả một chậu đất màu mỡ chỉ còn một mình nên cây ớt lớn nhanh như thổi. Chả mấy mà cành lá đã mọc xum xuê xanh mơn mởn. Thế rồi một buổi sáng mình thấy một nửa cây lá cành bị ăn trụi. Hóa ra một con sâu bướm xanh đậm từ đâu di cư đến. Chú sâu hiền lành mềm nhũn yểu điệu thế kia mà hủy diệt khủng khiếp. May mà mình kịp thời gửi chú về trời.
Chỉ hơn tháng sau cây ớt đã phục hồi lại vòm lá xum xuê xanh biếc. Rồi những nụ hoa đầu tiên lấm chấm ngọn cây. Nhưng đúng lúc đó lũ kiến gió từ đâu kéo về bám đen các ngọn cây. Những ngọn cây héo quắt. Những nụ hoa thui chột rụng rơi. Toàn bộ lá xanh của cây dần chuyển thành màu bạc xỉ và xoăn lại như vỏ đỗ.
Chiếm lĩnh được cái cây bụ bẫm tươi tốt mừng quá lũ kiến gió kéo cả đàn về làm tổ và sinh con ở đó. Những cành cây thay vì trĩu quả là trĩu trịt kiến đen. Ngày tháng thấm thoát. Cứ tưởng cái cây sẽ chết trước sự tàn phá dã man của bầy kiến. Không ngờ nó không chết.
Rồi một ngày bỗng nhiên bầy kiến lũ lượt bồng bế nhau chuyển nhà đi nơi khác. Có phải bầy kiến đã hết một vòng sinh trưởng. Hay dưỡng chất của cây ớt đã bị thu hoạch sạch. Hay cây ớt nhỏ bé đã sản sinh ra một thứ kháng thể chống lại bầy kiến. Hay vì một lẽ nào.
Cây ớt sau những tháng ngày bị bầy kiến cầm tù đã được giải phóng. Những mầm cây mới lại ngỡ ngàng mọc ra. Những chiếc lá mới hiên ngang xòe nở. Và những bông hoa trắng xanh lại xuất hiện lấm tấm đầu cành.
15.10.2021
Ớt gió
Sớm mùa đông. Vừa tỉnh giấc đã thấy lũ chào mào ríu rít ngoài ban công. Giữa lòng thành phố nghe được tiếng chim trời vui nhộn bên cửa sổ khi ngày mới bắt đầu quả là một ân sủng trời cho.
Giật mình nhớ ra thế là mất toi mấy trái ớt chỉ thiên rồi. Mấy hôm nay mình thích thú với ý tưởng mùa đông lạnh giá có được mấy trái ớt đỏ như lửa làm ấm cả ngôi nhà. Ý thế nên chỉ để ngắm chứ quyết không hái ớt chín.
Lũ chào mào đâu biết cây ớt này là ớt gió cao nguyên đá Đồng Văn. Mấy năm trước lên đó mình đã mua một ký trái ớt chín giá hơn một triệu. Mình đã lấy hạt trồng nhưng chỉ một cây sống sót. Cây ớt gió mọc cao vút như cây ngố. Nó nở thật nhiều hoa nhưng chỉ đậu lơ thơ vài trái.
Khi lũ chim bay đi mình ra cửa sổ thì quả thật chúng đã chén sạch không sót trái chín nào. Đúng là một lũ khốn. Thế là mất toi ngọn lửa mùa đông. Mất toi hương vị Cao nguyên đá. Mất toi công lao chăm sóc bao ngày. Bực mình quá. Đã thế tiếng ríu ran của bầy chim lại cứ văng vẳng đâu đây.
29.11. 2021
Hoa xanh
Năm 1991 mình về đây công tác. Ngày đầu tiên lên phòng làm việc ra ban công gặp cây roi (mận) cổ thụ đang mùa hoa xanh biếc hương thoang thoảng và bầy ong tưng bừng rộn rã. Lúc ấy mình nghĩ đây là một căn phòng làm việc lý tưởng và mừng thầm đã chọn được một nơi làm việc tuyệt vời.
Có lẽ do màu xanh của vòm roi cổ thụ chở che. Do những mùa lộc nõn lá non khích lệ. Do những đoá hoa xanh biếc hương thơm dịu dàng làm phấn chấn. Do những chùm quả đỏ rạo rực thơm ngát tràn cảm hứng no đủ. Do các nữ đồng nghiệp tươi trẻ tận tình. Do không khí gia đình đầm ấm của cơ quan tạo cảm giác yên tâm. Cho nên chỉ với thời gian chưa dài mình đã có vẻ mãn nguyện với nơi làm việc mới.
Nhưng rồi một ngày kia cơ quan có sự xáo trộn lãnh đạo. Mình chỉ là cấp phó trong ban giám đốc. Từ trên trời rơi xuống một vị giám đốc mới. Mình chợt nhận ra vào lúc đó nhiều người xúm quanh giám đốc mới và có ý lảng tránh mình. Khi đó mình chợt nhận ra cơ quan chỉ là một nơi làm việc. Cơ quan chỉ là nơi kiếm tiền. Ở đó chỉ có đồng nghiệp chứ không có bạn bè. Ở đó chỉ có ích lợi chứ không có thân yêu.
Nhìn lên vòm lá mùa đông và mình biết một ngày kia mùa xuân sẽ về. Chắc là lộc nõn và hoa xanh sẽ bung nở. Nhưng đến lúc ấy thì còn nhiều ngày quá.
13. 10. 2002
Ngọc lan
Từ bệnh viện ra mình ghé qua số 6 Đinh Công Tráng. Tần ngần nhìn ngôi biệt thự Pháp cổ một thời thân thiết. Mình đã có 11 năm làm việc ở đây.
Rất ít người hiểu về ngôi biệt thự này hơn mình. Khi làm phó giám đốc cơ quan. Mình đã bỏ biết bao công sức để tu bổ bảo dưỡng sửa chữa ngôi biệt thự này. Biến nó từ biệt thự gia đình thành trụ sở cơ quan. Mình phải lần mò tìm lại bản vẽ sơ đồ thiết kế gốc từ thời thực dân. Mình phải leo trèo lên tận ngóc ngách tầng mái xem xét từng viên ngói máng nước từng tấm phên chống thấm chống nóng
Mình đã chỉ đạo tu bổ bảo dưỡng tầng thượng. Cơi nới xây mới khu phụ. Chỉnh sửa ngăn chia các phòng làm việc và xây tường bao. Cải tạo thế nào mình vẫn cố giữ nguyên dáng hình của một khu biệt thự theo phong cách thực dân.
Dọc con ngõ nhỏ dẫn vào tháp nước Đồn Thủy có bức tường bao chạy dài cổ kính rất phong cách. Phía trong tường là một dải đất hẹp trồng cây. Hiện có một cây mít và một cây roi cổ thụ rất đẹp. Khi dọn dẹp mình phát hiện ra dải đất này kiến trúc sư đã dành 4 hố để trồng cây. Hai cây không hiểu sao không còn. Khi người bán cây dạo đi qua. Mình đã chọn mua hai cây ngọc lan và cùng người bảo vệ trồng trám vào hai hố đó.
Chiều nay ghé qua trụ sở cơ quan cũ. Không thể không bồi hồi. Mười một năm thời nhiệt huyết biết bao buồn vui ở đây. Ngôi biệt thự vẫn nguyên thế nhưng đã thay tên đổi chủ. Mấy chục con người cùng cơ quan xưa lâu rồi cũng không gặp ai.
Không hiểu sao hai cây ngọc lan mình và người bảo vệ trồng ngày ấy nay chỉ còn một cây. Cây ngọc lan to lớn xum xuê xanh mướt hoa nở trắng xóa. Một mùi hương lan tỏa ngào ngạt ngất ngây khắp nơi.
15. 3. 2020
Chào mào
Buổi sớm cuối năm đất trời còn chìm trong sương. Vừa tỉnh dậy mình đã nghe tiếng chim chào mào huyên náo trên sân thượng. Không hiểu có chuyện gì. Mình lặng lẽ đi lên cầu thang và ghé mắt qua khe cửa. Trên cây nguyệt quế có đến năm sáu chú chào mào mập ú diêm dúa. Chúng vừa soi mói ngó nghiêng vừa huyên thuyên tán chuyện.
Chào mào là lũ chim quê dân dã. Mình chả lạ gì bọn chúng. Chào mào thân nhỏ nhắn thon thả. Lông màu ghi nâu có điểm những đốm trắng đốm đỏ ở má. Trên đầu có một cái mào đen như vương miện rất oại vệ điệu đà. Chúng có sải cánh ngắn bay vun vút như một mũi tên. Đôi khi nhào lộn vô cùng điệu nghệ.
Chào mào tính tình vui vẻ. Chưa thấy hình đã thấy tiếng. Chúng thường tụ bạ thành đàn đông đảo và làm náo loạn các khu vườn buổi sớm. Chúng hót rất hay. Tiếng trong trẻo thanh thoát. Nhưng khi tranh cãi nhau thì tiếng chúng chói gắt rất khó nghe.
Chim chào rất tinh tường. Bao giờ cũng là kẻ đâu tiên phát hiện ra những trái chín trong vườn. Không biết chúng nhận ra trái chín bằng cách nào. Nhưng không một trái chín đầu mùa nào không có vết mỏ của chúng. Ớt chỉ thiên là món chúng khoái nhất. Ớt cay xé lưỡi nhưng chúng lựa những quả chín thật kỹ và nuốt chửng. Nhiều khi ăn nhiều ớt quá chúng say lử đử liêu xiêu trên cành.
Hình như nhận ra có người. Lũ chào mào tinh quái ngay lập tức biến mất. Trước khi bay chúng còn hè nhau để lại bên gốc cây mấy bãi phân. Mình ra chỗ cây nguyệt quế và nhận ra những trái nguyệt quế y hệt trái ớt chỉ thiên. Những trái chín chúng đã ăn sạch chỉ để lại những trái ương mới phớt hồng.
Từ hôm phát hiện ra lũ chào mào thích trái nguyệt quế chín mình mua thêm mấy chậu nguyệt quế nữa. Mỗi sớm mai lũ chào mào lại kéo nhau về nghiêng ngó tìm trái chín trên những cây nguyệt quế và vô tư hót vang sân thượng nhà mình.
24.1.2021
Mai Yên Tử
Trong chuyến công tác về Uông Bí mình mua một cây mai nhỏ. Đó là cây mai Yên Tử. Mai Yên Tử là mai rừng thân gỗ mọc thẳng cao lớn. Mang về mình trồng trong một chậu nhỏ để ở ban công. Bao năm nắng gió khô cằn do chậu nhỏ cây rất cằn cỗi hầu như chả lớn được mấy. Năm nào cuối đông cây cũng rụng sạch lá. Đến dịp Phật đản cây mới nở hoa rực rỡ. Những bông lớn cánh đơn vàng tươi rất đẹp.
Chuyển nhà mình vẫn mang theo cây mai. Sân thượng rộng mình mua một chiếc chum khá lớn và chuyển cây mai sang đó. Do không gian thoáng đãng nhiều mưa nắng. Do nhiều đất và được chăm sóc tốt nên chỉ dăm năm cây mai cành lá xum xuê cao vút. Lễ Phật đản năm nào cây cũng nở một vòm hoa vàng rực rỡ.
Cây trồng trên chậu phải luôn để mắt chăm sóc. Thực ra chỉ là thường xuyên tưới nước. Thế nhưng cái nghề của mình lại hay đi công tác. Có khi đi một tuần. Có khi đi cả tháng. Sau những chuyến đi dài ngày mặc dù có người nhà tưới giúp nhưng hầu như lần nào về cây cũng khô héo. Điều kỳ lạ là có những lần tất cả các lá cành đều khô héo nhưng chỉ cần tưới nước vài ngày là trên những cành khô lại nảy những lộc mới lá non.
Một ngày mình chợt nhận ra. Sự sống chết của cây mai hoàn toàn phụ thuộc vào mình. Một ngày nào đó vì một lý do nào đó. Nếu mình không thể chăm sóc cây mai thì nó sẽ thế. Nghĩ thế mình quyết định đưa cây mai về quê trồng xuống đất. Phải để nó tự quyết số phận của nó. Mai vốn là cây thân gỗ đất vườn ở quê khá màu mỡ nó hoàn toàn tự chủ sinh mạng của mình.
Cây mai đã quá lớn. Để mang cây về quê mình buộc chặt hết các cành và một phần thân. Cây mai xum xuê vạm là thế nhưng khi mang về quê cây chỉ còn gốc và một phần thân. Mình chọn trồng một khu đất khá đẹp hi vọng cây sẽ nảy lộc đâm chồi. Trồng rồi nửa năm sau mình mới có dịp về quê. Khi ra thăm vườn thì không thấy gốc mai đâu. Mẹ nói: Bác cả về quê thấy gốc cây đã chết nên nhổ vứt vào góc vườn mấy tháng rồi.
Mình ra góc vườn thấy gốc mai vứt chỏng trơ khô héo cùng đống rác ở đó. Cầm lên thấy dọc thân lấm tấm những chồi nâu. Mình nhận ra cây mai có một năng lượng sống vô cùng kỳ lạ. Mình mang trồng lại nơi hố cũ. Và bây giờ cây mai Yên Tử đã vươn cành xòe lá xanh tốt xum xuê.
25. 4. 2023
N.L.K
