(Vanchuongphuongnam.vn) – Quê tôi một vùng trung du Quảng Nam năm mươi năm sau ngày đất nước thống nhất, bộ mặt làng quê đã có nhiều đổi thay, song do địa hình, địa vật bao bọc quanh ngôi làng nhỏ vẫn là những cánh đồng hẹp, những dãy núi như cánh cung lúc nào cũng đang tư thế sẵn sàng và chân trời là những đường chỉ viền sát đỉnh núi với bên trên tha hồ mây trắng bay, nhất là những hôm trời quang, nắng đẹp.
Những hố bom ngày nào giờ đã thành những hồ sen thơm ngát. Ảnh tác giả cung cấp
Ký ức tuổi thơ tôi vẫn thường hỏi ba không hiểu sao những cánh đồng bé tẹo như bàn tay ấy lại chi chít những hố bom. Ba chỉ cười và bảo, “nếu quân thù không bị ta cho rơi vào chiến thuật lãng phí này thì ngày giải phóng quê hương chắc còn đợi dài hơn nữa”. Đi ra khỏi cuộc chiến tranh đâu chỉ có cơ thể con người mà cơ thể dải đất hình chữ S Việt Nam hiện diện đầy rẫy những vết thương như thế.
Thế rồi những vết thương chiến tranh trên cánh đồng quê tôi sau ngày giải phóng với không biết bao nhiêu đạn bom cày xới, thép gai, bom mìn còn sót trong lòng đất và những hố bom đã trở lại màu xanh, khi người dân quê tổ chức phong trào phá gỡ bom mìn, san lấp canh tác như thả cá, trồng sen, trồng súng…để những hố bom kia nhanh chóng trở thành những hồ nước mát mẻ, với đầy hoa lá ngát hương bên trong những cánh đồng lúa mướt xanh. Với tôi những hố bom kia còn gắn bó biết bao kỷ niệm tuổi thơ của những chiều vàng đến sâm sẫm tối thằng tôi vẫn chưa buông cần để về nhà khi theo đuổi thú câu những chú ếch cụ… Đồng xanh là chốn đây, từ thú câu ếch làm tôi chẳng thể quên hệ thống các hố bom từ cánh đồng làng trước nhà đến đồng Nghệ xa hơn rồi cánh đồng Gừng trước quốc lộ, gần sát bờ con sông Trầu liu riu nước chảy với thật nhiều ốc đá, rau dớn ven bờ có thể cải thiện bữa ăn những năm tháng cả đất nước còn phải thắt lưng buột bụng.
Xa quê đi học rồi công việc, dần hồi về quê những hố bom cũng không còn nữa, duy nhất cánh đồng làng giờ chỉ còn một hố bom. Ngày trước người dân làng đặt tên là Tự Thể. Có lẽ do nó được tạo nên từ môt quả bom rất lớn nên hố bom có chu vi rất rộng cả mấy trăm mét, lại nằm giữa cánh đồng, việc tìm đất bùn để lấp cũng khó nên tự nó dần bồi tụ theo mùa nước lũ tràn đồng. Hố bom này giờ đã nông nhưng bờ hố khá rành rẽ, dễ phân biệt với các đám ruộng chung quanh. Theo mùa, sen vẫn ngát thơm, tiếng ếch nhái ngân vọng khi xa khi gần giữa những chiều quê yên bình tựa khúc ca dao.
Viết đến đây tự dưng tôi liên tưởng hình ảnh về “khoảng trời hố bom” của Lâm Thị Mỹ Dạ. Nhà thơ đã kể một câu chuyện bằng thơ thật tinh tế và đầy cảm xúc trong giai đoạn cuộc chiến chống Mỹ đang ở qua giai đoạn khốc liệt nhất, bi tráng nhất nhưng cũng là nguồn động viên, nhân văn nhất dành cho những nữ thanh niên xung phong không tiếc thanh xuân, bỏ lại cả thời con gái để anh dũng chiến đấu vì tự do cho dân tộc. “Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em/Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ/Đất nước mình nhân hậu/Có nước trời xoa dịu vết thương đau”…
Từ hố bom còn duy nhất trên cánh đồng làng, không dưng tôi cứ tiêng tiếc giá như bây giờ còn giữ nguyên được cánh đồng làng với chi chít hố bom. (chỉ một cánh đồng thôi) như là một bảo tàng chứng tích chiến tranh đến là sống động, chân thực.
Nhớ lần về quê ngoại chở con đi thắp hương tại Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn, tôi đã ghé vào ngôi nhà “kỷ vật – ký ức chiến tranh” nằm ngay trên tuyến đường Hồ Chí Minh thuộc xã Linh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị của một lão nông với hệ thống những căn nhà làm bằng những vỏ bom, đạn mà ông dày công sưu tập qua nhiều năm. Tôi tự hỏi, tại sao một người con út trong gia đình chín chị em nhưng có tới sáu anh, chị ruột bị bom, đạn Mỹ giết chết và là con của một Mẹ Việt Nam Anh hùng lại có suy nghĩ làm công việc này mà không vì mục đích lợi nhuận. Đúng là quá khứ ở đâu đó có thể ngủ yên, nhưng con người làm sao quên quá khứ, khi nó là một phần của cuộc sống, khi nó là thanh xuân, là máu, là nước mắt quê hương.
Và với tôi, quê nhà nơi đồng làng còn một hố bom như là để nhắc nhớ bao nhiêu ông bà, chú bác đã nằm lại đất này vì sự tàn khốc của chiến tranh. Đó là thời hòa bình để nhắc nhớ ngày còn có đủ mẹ ba, ngày còn đủ chị em sum vầy bữa cơm lửa rơm mẹ nấu, sớm tinh mơ những hôm mắt còn nhắm mở, tay chân rét cóng đã vội chạy ra đồng bắt bầy rô ngái ngủ dưới hốc chân, đường bừa nước lắng trong veo sau một đêm tĩnh lặng…và làn hương sen ngát thơm từ hố bom bay ra cánh đồng chênh chao thương nhớ đứa bạn gái cùng trường ngày chia tay, mùa phượng thắm sân trường quê kiểng mà dấu yêu đến vậy…
Đồng Làng Hiệp Đức
V.V.T
