Bảo Bình
(Vanchuongphuongnam.vn) – Huệ Thi sinh 1982, quê Quảng Nam, tên khai sinh là Nguyễn Thị Huệ. Cần Thơ là quê hương thứ hai, nơi cây ngọt trái lành được nhà thơ chọn dừng chân và lập nghiệp. Với nhiều tuyển tập in chung, tám tập thơ đã xuất bản: Bóng quê, Ngược dòng, Thăng hoa, Sợi yêu… cùng giải nhất cuộc thi thơ được tổ chức tại Thành phố Cần Thơ năm 2025 đã làm nên một tiếng thơ quen thuộc với bạn đọc gần xa.
Nhà văn, nhà Lý luận phê bình Bảo Bình
“…Quê hương nếu ai không nhớ/sẽ không lớn nỗi thành người” – Đỗ Trung Quân
Các bạn đã từng rơi vào cảm giác này chưa? Nhớ nhà, nỗi nhớ da diết, cồn cào… khi ta đã rời xa để đến một nơi nào đó khác. Chắc là có và nhất định có, phải không? Trừ khi bạn chưa từng rời khỏi mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình. Từ những ngày xa ngáy, nơi thế giới này, tiếng thơ lời nhạc về tình quê đã chảy tràn tâm trí chúng ta bởi những tài hoa. Và nó sẽ còn vang vọng mãi. Tình quê – một tình cảm thiêng liêng, thuần khiết, dịu dàng mà sâu lắng – luôn bên ta trong từng bước đi nơi cuộc đời này. Và nay, ta đến với thơ Huệ Thi, một giọng thơ cháy bỏng, da diết về một tình quê thăm thẳm.
Đêm qua con mơ
Giấc mơ tràn đầy ký ức
Giấc mơ có thực
Ngày cơ hàn đói giáp hạt thèm cơm
(Đêm qua con mơ)
Trong tiềm thức con người, tuổi thơ chưa bao giờ là thứ có thể lãng quên, đó là những ký ức còn mãi, đâu đó trong ta và sẽ trồi dậy bất cứ lúc nào. Mà lạ một điều, những nỗi buồn, nghèo khó và vất vả mẹ cha lại càng như được ghi khắc sâu hơn, nó vừa là nỗi đau, vừa là liều thuốc quý, bên ta và trong ta trên bước đường nhân sinh gập ghềnh đá sỏi này. Càng lạ là, chính những ký ức đó đã góp phần không nhỏ trong việc nuôi dưỡng tâm hồn ta, hình thành nhân cách ta.
Nhà thơ Huệ Thi
Con thấy ba còng lưng theo từng luống mạ
Bữa cơm chiều khói bụi lẫn vào không…
(Đêm qua con mơ)
Ôi! những hình ảnh thân thương – với những ai lớn lên từ rơm rạ quê nhà – dẫu có đi đâu về đâu, thì vẫn vẹn nguyên những xúc cảm yêu thương ngọt lành thuở bé. Mùi mồ hôi của ba, mùi khói bếp vương trên tóc mẹ không thể lẫn được với bất cứ mùi vị nào trên đời. Tác giả với lối tả thực, hình tượng và đầy cảm xúc đã dẫn dắt người đọc theo về những thước phim ngày cũ, những ngày lam lũ, gian khó của gia đình, nhưng lại là những tháng ngày hạnh phúc nhất của ta, được sống cùng mẹ cha dưới một mái nhà.
Dẫu rằng, cuộc sống đó chưa bao giờ là dễ dàng:
Hôm nao mưa gió tiêu điều
Xác xơ cuống mạ, khóc kêu với trời
Bao lần nước mắt mẹ rơi
Bấy lần cha cõng mồng tơi ra đồng
(Nhớ quê)
Có thể thấy, bao trùm cả cảnh vật và con người là nỗi nhớ thương đến vô cùng về làng quê với những ngày tháng mẹ cha tảo tần, gian khổ. Lồng trong sắc cảnh ngã nghiêng của thất bát mùa màng, của nỗi lo đời sống là trái tim héo hắt của đứa con khi nhớ về. Nhà thơ với hồi ức chân thật và dòng cảm xúc cuộn dâng đã làm nên những vần thơ trữ tình đậm tính hiện thực, chứa chan tình quê, sâu đậm tình cảm gia đình.
Mẹ ơi, con muốn về bên mái hiên
Nơi mưa lùa gió tạt
Mẹ ngắt từng khúc hát ầu ơ…
(Con về với mẹ được không?)
Và mẹ, hình ảnh luôn hiện lên trong thơ ca như một biểu tượng của đức hy sinh, dù ở thời đại nào, điều đó không bao giờ thay đổi. Ở thơ Huệ Thi, mẹ hiện lên giữa đời thường mà yêu thương biết bao “Nơi mưa lùa gió tạt/ Mẹ ngắt từng khúc hát ầu ơ…”, hình ảnh rất miền quê, thậm chí rất nghèo khó “mưa lùa gió tạt” hòa lẫn cùng âm điệu của lời ru buồn“ngắt từng khúc hát” làm nên một bức tranh làng quê không còn của riêng tác giả. Tôi thấy mình nơi đó, và chắc bạn cũng thế. Những người mẹ quê luôn lấy ca dao – dân ca làm tiếng ầu ơ đưa con vào giấc ngủ, “ngắt” ở đây có thể hiểu là sự chắp nối, liên kết từ câu ca dao này tiếp sang câu ca dao khác… cho đến khi nào đứa trẻ trên cánh võng kia say nồng thì thôi. Tác giả với cách dùng từ bình dị mà sâu sắc, lột tả trọn vẹn chiều sâu của tứ thơ.
Trong tâm trí với ngập tràn nỗi nhớ, người mẹ lại hiện ra với dáng vẻ quen thuộc của cuộc mưu sinh:
Con ước ngóng mẹ những ngày tan chợ
Dáng tảo tần đôi quang gánh chênh vênh
(Con về giữa tiết trời đông)
Đó chính thực là hình ảnh của mọi đứa trẻ trên đời “…ngóng mẹ những ngày tan chợ”, ngóng mẹ để lại được mẹ ôm ấp, được quà, được bánh… Ôi! Tuổi thơ. Và giờ đây, điều đó đã trở thành điều ước, nó không còn xảy ra được nữa, không phải bởi ta đã thành người lớn, mà bởi:
Con về mẹ cứ ngủ say
Im lìm trong lòng đất
Mẹ biết không? Nỗi đau con cất
Ngăn tận cùng trái tim, ngỡ nhát dao đâm vào sắc nhọn
(Con về với mẹ được không?)
Nỗi đau mồ côi, chỉ khi chạm vào ta mới có thể thấu cảm để đau cùng. Nỗi đau không thứ gì trên đời có thể bù đắp, cũng không ai có thể sẻ chia. Âm điệu sâu lắng của độc thoại lại mở ra tiếng vang của bi thương, khi mà “…Nỗi đau con cất/ Ngăn tận cùng trái tim…” nghe xót xa và đau đớn quá. Thường thì những nỗi buồn đau hiển lộ và có thể chia sẻ, nó rồi sẽ dần trôi theo năm tháng, nhưng với những thứ được cất giấu vào “tận cùng trái tim”, nó sẽ là nỗi đau vĩnh viễn. Thế nên “…ngỡ nhát dao đâm vào sắc nhọn”, một cách so sánh hình tượng, cứa vào ta một nỗi niềm quặn thắt, nỗi mồ côi. Nỗi đau đến cây cối thiên nhiên cũng hắt hiu, tàn rũ:“Hàng cau buông rũ gió lay/ Mẹ không còn nữa ai say với trầu” (Con về mẹ ở nơi đâu), đủ để thấy rằng, mất mẹ là mất mát lớn lao đến thế nào? Lời người xưa đã nói, nào có sai: “Mẹ hiền như thể trăng sao/ Một mai trăng lặn đất trời lung lay” (Ca dao).
Và vì không còn mẹ nữa, nên mỗi bận về quê là mỗi lần đối diện với nỗi buồn mồ côi, đối diện với những đầy vơi ký ức và nỗi trống trải đến vô cùng:
Con về ngồi với đơn côi
Nhìn căn nhà cũ đầy vơi nỗi lòng
Ngày xưa có mẹ nắng hồng
Giờ đây không mẹ gió lồng vách thưa
(Con về mẹ ở nơi đâu)
Nghĩ về mẹ, lòng ta chưa bao giờ vơi cạn niềm thương nhớ. Khi làm mẹ, ta càng thấu hiểu hơn về tấm tình thiêng liêng đó. Nhà thơ cũng vậy, suối nguồn yêu thương là vô tận, nó hiển hiện trên từng trang viết, như muốn nói cùng con những lời gan ruột:
Bao nhiêu lần mẹ viết cho con
Đó chưa hẳn là thơ
Không hẳn dòng nhật ký
Những con chữ vụng về
Rơi trên trang giấy thiếu vần thiếu ý
Nói hộ tình yêu
Lòng mẹ đấy, vô bờ
(Viết cho con)
Mạch thơ tự nhiên, giọng điệu tự sự, nhẹ nhàng len vào cảm xúc người đọc, lay động tâm tư những người làm mẹ về sự không biên độ trong tình yêu dành cho máu thịt của mình. Sâu đậm, cảm động và thiêng liêng.
Đặc biệt, khi viết về làng quê. Hình ảnh người bà hiện lên trong tâm trí tác giả thật gần gũi, dịu dàng và đôn hậu.
Thèm đêm trăng tròn, leo lét đèn dầu, Nội xoa đầu hát
…Nội ơi, nhớ người như nhớ cả quê hương
(Nội là cả quê hương)
Những đứa trẻ may mắn được tuổi thơ ầu ơ bên cánh võng cùng bà, sẽ sâu sắc thấu niềm linh thiêng huyết thống . “Nội xoa đầu hát” là cả trời thương mà bà dành cho cháu, được nén lại thành tiếng hát, thành cái xoa đầu. Và nó trở thành thứ di sản vô giá của riêng đứa bé ấy, thứ di sản được gọi là quê hương.
Xin gửi lại bốn mùa đượm lời gió hát
Dâng thảo thơm nồng ấm chốn quê nhà
Trót một lần được vẹn kiếp sinh ra
Nợ chữ hiếu bao giờ con trả hết!
(Gởi lại quê)
Lời thơ như thì thầm nhắn gởi, như cởi cả tấc dạ mà trao, tâm sự của người thơ như tràn sang người đọc, ta nghe như chính bước chân mình đang ly hương vậy, một niềm xúc động tràn dâng. Chợt nhớ về những câu thơ của nhà thơ Nguyễn Bính “Có lần tôi thấy một người đi/ Chẳng biết về đâu, nghĩ ngợi gì/ Chân bước hững hờ theo bóng lẻ/ Một mình làm cả cuộc phân ly”, quê hương là thế đó, dặm dài theo bước chân ta trên mọi cuộc hành trình.
Huệ Thi sinh 1982, quê Quảng Nam, tên khai sinh là Nguyễn Thị Huệ. Cần Thơ là quê hương thứ hai, nơi cây ngọt trái lành được nhà thơ chọn dừng chân và lập nghiệp. Với nhiều tuyển tập in chung, tám tập thơ đã xuất bản: Bóng quê, Ngược dòng, Thăng hoa, Sợi yêu… cùng giải nhất cuộc thi thơ được tổ chức tại Thành phố Cần Thơ năm 2025 đã làm nên một tiếng thơ quen thuộc với bạn đọc gần xa. Với tôi, Huệ Thi là một tài hoa. Là một doanh nhân, một nhà thiết kế, dù đa đoan là thế nhưng những cung bậc xúc cảm chưa từng vơi cạn. Tôi vẫn thấy nàng đều đặn “nhả thơ” như rằng “con tằm thơ” vẫn không ngừng chảy trong huyết quản. Vui thay, vì trong cuộc bề bộn lợi danh này, đâu đó thơ vẫn có chỗ đứng của riêng nó, duyên dáng, nội lực và đầy kiêu hãnh.
Trái tim con chẳng ở trong lồng ngực
Mãi cuộn tròn nhịp đập với quê hương…
(Cho con)
Quê hương là vậy, luôn ẩn tàng đâu đó trong ta. Huệ Thi với cái Tôi của khát vọng, cái tình của xứ sở như hòa thành một, làm nên giọng thơ da diết của riêng mình, ngập đầy tâm sự, cảm xúc và sâu thẳm. Ở phương diện tư tưởng, ta không thể phủ nhận tính nhân văn trong nguồn thi cảm của nàng thơ, vẻ đẹp của tình cảm gia đình vì thế càng trở nên mầu nhiệm, cho con người sức mạnh vượt mọi bão giông. Bản chất của thơ là sự thống nhất toàn vẹn,và tôi nghĩ với những vần thơ viết về quê hương, tác giả đã làm được điều đó, như một cách nói, rằng: dù có tha hương, tâm thức làng quê chưa bao giờ vơi cạn. “…Quê hương nếu ai không nhớ/ sẽ không lớn nỗi thành người” (Đỗ Trung Quân), đó cũng chính là nét văn hóa đẹp của người Việt Nam ta.
Cần Thơ, ngày 9/3/2026
B.B
