LÊ PHƯỚC TRỊNH
(Vanchuongphuongnam.vn) – Trang facebook của tôi vừa nhắc kỷ niệm về ông Nguyễn Trường Thanh của 9 năm trước. Ngày ấy, tôi cùng nhà thơ Nguyễn Ngọc Hạnh và một số văn nghệ sĩ tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng đến thăm ông tại nhà riêng dưới chân núi Cấm, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam (cũ) nay thuộc thôn Phú Thạnh, phường Quảng Phú, thành phố Đà Nẵng.
Nhà thơ Nguyễn Trường Thanh
Sau chuyến thăm năm ấy, nhà thơ Nguyễn Ngọc Hạnh viết về ông với sự trân quý: “Mỗi đời người ai chẳng có một niềm đam mê cháy bỏng. Ở vùng quê Tam Phú có một con người như thế, ông không chỉ gắn bó với làng quê của mình mà còn cả một đời đắm đuối yêu thiết tha văn chương, nghệ thuật. Ông là Nguyễn Trường Thanh, người đam mê thi ca, nhạc họa từ thời niên thiếu cho đến tận bây giờ”.
Ông Nguyễn Trường Thanh năm nay đã 94 tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn, đọc sách, ngâm thơ, đánh đàn… vui thú tuổi già.
Tuổi thơ ông Nguyễn Trường Thanh là những hoài niệm gắn liền với vùng đất dưới chân núi Cấm, bên con sông Bàn Thạch quê hương. Với niềm hăng say lao động nông nghiệp, cố gắng học hành hay vì quá đam mê mà Nguyễn Trường Thanh đã sáng tác thơ, nhạc từ rất sớm và xem đó như là một phần máu thịt của mình. Tâm hồn nhạy cảm cộng với hoài bão của thế hệ thanh niên yêu nước thời bấy giờ, ông đã viết những bài thơ, hò vè, những vở kịch… để động viên bà con lao động sản xuất, ủng hộ cách mạng và kháng chiến chống giặc ngoại xâm.
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, ông có tên trong danh sách tập kết ra Bắc. Nhưng do trở ngại trên đường đi mà không kịp chuyến tàu, được tổ chức động viên ở lại tiếp tục hoạt động, dạy học và từng bị tù đày dưới chế độ cũ. Năm 1975, sau khi đất nước hòa bình thống nhất, ông tham gia làm cán bộ địa phương suốt 30 năm, trong đó có 18 năm là Phó Chủ tịch UBND xã Tam Phú cho đến lúc về hưu.
Viết như là sự ký thác, chạy đua với thời gian, trong “gia tài văn chương” của ông Nguyễn Trường Thanh hiện có trên 70 tập bản thảo gồm thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch… Trong đó, chủ yếu là thơ, với hàng trăm bài được chép cẩn trọng trong các cuốn tập. Qua những bài thơ được con cháu biên tập đăng trên mạng xã hội và một số bài được công bố trên báo, tạp chí, nhiều người có chung nhận xét: Nguyễn Trường Thanh là người quá đam mê với thơ và có những bài thơ rất hay!
Nhà thơ Nguyễn Trường Thanh (thứ hai, từ phải qua) cùng các văn nghệ sỹ thành phố Đà Nẵng.
Ông viết về ký ức tuổi thơ, về quê hương với những nỗi niềm đau đáu. Đó chính là mạch nguồn cảm xúc níu giữ tâm hồn ông từ lúc thơ bé “ôm vú mẹ giấc nồng say mãi”, đến thời niên thiếu chân trần “chạy băng qua những cánh đồng làng”, rồi trưởng thành chứng kiến cảnh chiến tranh “con mất cha, vợ phải lìa chồng”. Mạch nguồn ấy vẫn ngày đêm thúc giục, réo rắt trong thơ ông suốt những năm tháng làm cán bộ xã cho đến lúc về nghỉ hưu. Để rồi, ông cất lên những vần thơ lay động lòng người:
“Một chút lòng ta xin gửi lại
Nỗi niềm nhớ mãi tuổi thơ ngây
Ôm vú mẹ giấc nồng say mãi
Lời ru dịu dàng câu hát ngày xưa (…)
Nhớ chiều xa, nhớ buổi bình minh
Nhớ da diết con đường quê nhỏ hẹp
Nhớ đôi chân trần không mang dép
Chạy băng qua những cánh đồng làng…”
(Nhớ)
Viết về biển đảo và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, Nguyễn Trường Thanh dành trọn tình cảm cho Trường Sa – “đảo thép” hiên ngang nơi đầu sóng ngọn gió, đồng thời sẻ chia nỗi nhớ quê nhà da diết của người lính đảo. Nhớ quê nên phải vững tay súng nơi đầu sóng, đó là trách nhiệm của người trai với đất nước:
“Đảo thì gần quê mẹ lại xa
Người lính hát bài ca đất nước
Sự bình yên dễ gì có được
Tự ngàn xưa lời hịch… vọng về”
(Trường Sa)
Với ông, làm thơ còn là sự sẻ chia. Ông tự tìm “bạn tri âm” bằng chiếc loa thơ gắn trên nóc nhà. Mỗi đêm về, những vần thơ lại vang lên giữa không gian làng quê, mong được chắp cánh bay xa để tìm những “trái tim chung nhịp đập”. Trong bài Cái loa thơ, niềm đam mê cháy bỏng ấy lại song hành cùng sự cô đơn tĩnh lặng. Thơ với ông như chiếc bóng đơn lẻ, nhưng chiếc loa thơ vẫn là nhịp cầu gửi lòng theo ngọn gió:
“Cái loa thơ như một nhịp cầu
Xin gửi lòng tôi theo ngọn gió
Ao ước chỉ một đêm ở trọ
Một đêm thôi trú lại với nhân tình!”
(Cái loa thơ)
Không chỉ thi ca, ông Nguyễn Trường Thanh còn say mê hội họa và âm nhạc. Trước đây, hội họa từng giúp ông trang trải cuộc sống qua nghề vẽ chân dung. Nay tuổi già mắt yếu, ông lại vẽ ruộng vườn, hoa trái cho thỏa niềm say mê. Dù tự học nhưng ông chơi đàn guitar và mandolin rất điệu nghệ. Hàng chục bản nhạc do ông tự sáng tác, tự đàn hát được con cháu ghi âm, ghi hình lại làm kỷ niệm – ông lưu giữ cẩn thận như những báu vật của đời mình.
Thi ca, nhạc họa không chỉ đem lại niềm vui tinh thần mà còn là nơi ông gắm gửi bao điều cho con cháu và quê hương. Là con gái đầu của ông, TS. Nguyễn Thị Anh Đào – Chủ tịch HĐQT Trường Đại học Đông Á (Đà Nẵng) luôn dành sự kính trọng và tự hào sâu sắc cho người ba của mình. Sinh ra trong gia đình có truyền thống nhà giáo, từ nhỏ chị đã nuôi dưỡng niềm đam mê với sự nghiệp trồng người, trước khi trở thành giảng viên và nhà quản lý giáo dục.
Nguyễn Thị Anh Đào chia sẻ: “Với trình độ học vấn cùng năng khiếu nghệ thuật của ba tôi thời điểm đó, nếu tập kết ra Bắc, có thể ông đã trở thành một nhà thơ, họa sĩ hay nhạc sĩ. Từ bé, tôi đã thấy ba rất say mê hội họa. Vẽ vừa là đam mê cả đời, vừa là sinh kế để ba lo cho gia đình. Ba tôi làm thơ như một cái nghiệp, dù chỉ để thỏa lòng mình, để lưu giữ ký ức một thời và nhắc nhở thế hệ sau biết yêu thương người, gắn bó với quê hương. Ba mẹ chính là những người thầy đầu tiên nâng bước tôi vào nghề giáo và giúp tôi có được thành công như hôm nay”.
Đồng cảm với con người và tác phẩm của Nguyễn Trường Thanh, nhiều văn nghệ sĩ có dịp gặp gỡ hay đọc các tập thơ chép tay của ông đều dành cho người nghệ sĩ lão thành này sự trân trọng đặc biệt.
Sinh thời, nhà thơ Nguyễn Tấn Sĩ – Phó Chủ tịch Hội Văn học – Nghệ thuật Tam Kỳ từng nhận xét: “Ông Nguyễn Trường Thanh vẫn giữ được cái chân chất đối với thơ, coi thơ như bạn tri âm. Thơ ông đọng lại trong lòng người đọc những giá trị đạo đức, nhân văn sâu sắc. Dù tuổi đã cao, ông vẫn luôn đau đau về tuổi thơ, về gia đình và quê hương. Thơ ông không mang tính giáo huấn mà là những lời nhắn gửi chân thành cho thế hệ sau. Ông viết đều, chắc tay, có những câu thơ ẩn chứa bức tranh với những gam màu rất đẹp. Trong thơ đã có họa. Tất cả đều xuất phát từ niềm tự hào về quê hương, đất nước”.
Yêu nghệ thuật đã khó, trọn đời đi theo con đường ấy lại càng khó hơn. Sáng tác văn học nghệ thuật vốn là hành trình độc hành để tạo nên lối đi và phong cách riêng. Nếu xuất hiện trên thi đàn từ sớm, có lẽ xứ Quảng đã định danh một nhà thơ Nguyễn Trường Thanh đầy tâm huyết và luôn “cháy” hết mình cùng thi ca.
L.P.T
