Thi Du
(Vanchuongphuongnam.vn) – Tập sách Chờ bay (Nhà xuất bản Trẻ) của nhà văn Trần Đức Tiến là một hành trình tản mạn đầy lắng đọng qua những miền ký ức, những suy tư về cuộc sống, tuổi thơ và quê hương. Tập sách gồm 25 tản văn giàu cảm xúc, mỗi trang viết trong Chờ bay như một cánh diều lặng lẽ bay lên giữa trời ký ức, gói ghém những nỗi niềm, những chiêm nghiệm giản dị mà sâu sắc.
Tập sách “Chờ bay” của tác giả Trần Đức Tiến
Khởi đầu bằng tản văn Chờ bay, Trần Đức Tiến mở ra không gian những chuyến đi, những khoảng lặng trong cuộc đời mà ở đó tác giả đã khéo léo thiết lập một không gian chiêm nghiệm đa chiều: nơi con người không chỉ di chuyển bằng đôi chân, bằng các phương tiện hiện đại mà còn “”bay” bằng trí nhớ, tâm hồn, và cả những mối liên tưởng miên man. Ngồi trong phòng chờ sân bay, ông thả hồn theo dòng người qua lại, gọi điện cho bạn cũ, rồi bất chợt bắt gặp những mảnh đời xưa cũ như Q – cô bạn xinh đẹp nổi tiếng thời sinh viên nay đã trở nên xa lạ, như K – người bạn một thời thăng trầm giờ chìm trong dấu vết của thất bại. Khoảng thời gian “chờ bay” trở thành ẩn dụ cho đời người: nơi những chuyến đi chưa kịp thực hiện, những dự định chưa thành, những cảm xúc chưa nói thành lời.
Tiếp nối là Đường chưa đi còn đó, tác giả lật mở những suy tư về “đi” và “ở”, về việc đôi khi không cần rong ruổi đến cùng trời cuối đất mới thực sự hiểu thế giới: chỉ cần chịu khó bước sâu vào ngóc ngách tâm hồn mình, mỗi người cũng có thể khám phá được vô vàn điều kỳ diệu.
Những mảnh ghép về quê hương trong Quê nhà chìm nổi càng làm rõ hơn chủ đề trung tâm của tập sách: sự thay đổi khắc nghiệt của thời gian và lòng người. Một ngôi làng, một ngôi đình, một ngôi chùa, một nghề mộc từng vang bóng… tất cả giờ đây chìm khuất dưới lớp bụi thời gian và những cuộc mưu sinh ly hương, phiêu bạt. Nhân vật anh Cần, một người miệt mài soạn thảo sách về làng quê mình, hiện lên như một biểu tượng lặng lẽ của khát vọng níu giữ ký ức, ngay cả khi biết chắc chẳng mấy người còn đủ tha thiết để đọc.
Nếu Chờ bay và Đường chưa đi còn đó đưa người đọc ngẫm về những hành trình dở dang và chiều sâu nội tâm, thì Diều thức bay suốt đêm lại đưa ta trở về tuổi thơ: nơi tiếng sáo diều ngân nga trong gió, những buổi chiều thả diều trên cánh đồng trải dài bất tận, và cả câu chuyện tình nên duyên từ một con diều đứt dây. Ở đó, ký ức tuổi thơ không chỉ là những kỷ niệm cá nhân mà còn là “văn hóa” của một thời, một vùng đất.
Không gian quê nhà ấy tiếp tục tràn ngập trong các bài như Đi câu và Mùa câu cá thè be, nơi hình ảnh những buổi đi câu mỏi mắt chờ phao nhấp nháy, những buổi chăn trâu thả diều, đánh khăng chọi đáo…, tất cả hiện lên trong trẻo và đầy chân thực. Đối lập với thế giới giải trí hiện đại, những trò chơi thuở nhỏ ấy lại chứa đựng sự thư thái, niềm vui giản dị mà sâu xa – điều mà những người trưởng thành bận rộn hôm nay chỉ còn có thể tìm thấy trong miền ký ức.
Ẩm thực quê nhà cũng góp mặt như một nét đặc sắc trong tập sách qua bài Bồng bồng mà nấu canh tôm… – nơi những món ăn dân dã như canh dải khoai, cua rang lá lốt không chỉ là hương vị mà còn là ký ức, là cách tâm hồn neo giữ quê hương. Từng món ăn, từng nguyên liệu quê mùa đều thấm đẫm mồ hôi, tình cảm, sự gắn bó của những con người bình dị, và cũng là những gì bền bỉ nhất vượt qua mọi biến động thời gian.
Với văn phong giản dị mà sâu lắng, Trần Đức Tiến dẫn dắt người đọc trở về những miền quen thuộc: tiếng sáo diều trong đêm, phiên chợ quê, cuộc trò chuyện bất chợt trong phòng chờ sân bay, những chuyến đi tưởng như vô tình mà lại khắc ghi mãi mãi. Những tản văn như Đi câu, Mùa câu cá thè be, Bồng bồng mà nấu canh tôm… không chỉ gợi lại tuổi thơ gian khó nhưng đầy ắp niềm vui, mà còn thấm đẫm một tình yêu thiết tha với quê hương, với nguồn cội.
Nhưng có lẽ, tản văn Làng bên kia sông là nơi cảm xúc của tác giả lắng đọng sâu sắc nhất. Nhìn sang bên kia dòng sông – nơi chỉ cần một chuyến đò ngang là tới – Trần Đức Tiến nhớ lại những ao ước tuổi thơ được đặt chân đến đó. Như nhân vật Nhĩ trong Bến quê của Nguyễn Minh Châu, tác giả nhận ra rằng có những điều tưởng chừng gần gũi nhất, lại là những điều ta dễ dàng bỏ lỡ nhất trong cuộc đời. Và đến khi ngoảnh lại, tất cả đã xa xăm mất rồi.
Đọc Chờ bay của Trần Đức Tiến, người đọc không chỉ tìm thấy những hoài niệm trong trẻo mà còn được sẻ chia những nỗi niềm về sự đổi thay, mất mát và khát khao lưu giữ những giá trị bền vững của quê hương, của tâm hồn người Việt. Tập sách còn như một lời thủ thỉ nhẹ nhàng nhưng da diết: rằng trong cuộc đời bề bộn này, những gì dung dị nhất, thân thuộc nhất mới chính là nơi nuôi dưỡng, neo giữ tâm hồn. Và với tôi, cái đẹp trong mỗi bài viết của tác giả không nằm ở sự cầu kỳ ngôn từ mà ở cách ông quan sát thế giới bằng một trái tim nhân hậu và một tâm hồn rộng mở trước cuộc đời.
Có thể nói, Chờ bay là một minh chứng cho tài năng của nhà văn Trần Đức Tiến trong việc chuyển tải những suy tư qua ngôn từ, khiến người đọc cảm thấy được sự gần gũi và chân thực trong từng câu chuyện. Chờ bay không chỉ để đọc, mà để lắng nghe, để thương, để nhớ – và để nhận ra rằng, có những chuyến bay đẹp nhất bắt đầu từ những khoảnh khắc chờ đợi lặng thầm.
Tháng 5/2025.
T.D
