(Vanchuongphuongnam.vn) – “Hồi xưa nghe nói nghề giáo là nghề “bán cháo phổi”. Thấy sai bét. Phải là “bán cháo lòng” mới đúng! Vì đâu phải chỉ phổi tổn thương đâu. Mà tim – gan – tỳ – phế – não cũng bị hao mòn”. Tôi đã đăng một dòng trạng thái như thế chỉ sau hai tháng nhận chủ nhiệm lớp 12A1 – nơi có cậu học trò “vô tư”…
Tác giả Nguyễn Bình An
Cậu ta bước vào năm học 12 với một “thành tích đáng nể”. Lớp 10 bị khiển trách trước hội đồng kỷ luật. Cuối năm lớp 11 rèn luyện hạnh kiểm trong hè. Chuỗi thành tích ấy có vẻ chưa dừng lại với hàng loạt vi phạm khi bắt đầu năm học lớp 12. Đi trễ thường xuyên. Nghỉ học đều đặn. Mất trật tự như một thói quen. Không thuộc bài, không làm bài như cơm bữa. Một cái tên quen thuộc được rải đều ở các ô và dàn từ trang này sang trang khác trong sổ đầu bài. Mới học khoảng sáu tuần mà lớp đã hai lần về chót trong thi đua hàng tuần. Khỏi nói cũng biết bạn ấy là người đóng góp tích cực nhất! Vì xấu hổ và thiếu kiềm chế nên tôi bắt đầu dùng đến các “biện pháp mạnh”. Giáo viên dạy Sử hay nói: “Chị thấy em nó sao sao!” Mà đúng! Vẻ mặt cơng cơng rất bình thản. Cặp mắt long lanh vừa như vô tội, vừa như thách thức. Cậu ta luôn như thế trước những lời… ra rả và sang sảng từ tôi. Đã giận, lại càng thêm tức! Phạt lao động. Mời phụ huynh. Bắt viết cam kết, bài phạt, nội quy,… Hăm he đủ thể loại. Nhưng “ngựa vẫn quen đường cũ”. Giáo viên bộ môn cứ gặp tôi là “mắng vốn”. Từ môn tự nhiên đến môn xã hội. Cả môn học trong lớp lẫn môn học ngoài trời. Tôi nghe và ghi nhận tất cả nhưng không biết giải quyết thế nào vì thực sự đã hết cách. Tôi tìm cách “trốn” giáo viên bộ môn. Lòng cứ ngày càng trĩu nặng. Nhưng đó chưa phải là áp lực nặng nề nhất. Từ trong sâu thẳm lương tâm, tôi canh cánh và trăn trở bởi cuộc cuộc đấu tranh giữa trái tim và lý trí: “Thành tích đậu tốt nghiệp 100% của trường có giữ được chăng khi cậu học trò của tôi không hề thay đổi?… Nhưng có quá nhẫn tâm nếu tôi buộc em ấy thôi học?” Hải Thượng Lãn Ông từng nói: Giận hại gan; buồn hại phổi; lo lắng hại dạ dày; căng thẳng hại tim; sợ hãi hại thận. Tôi có đủ hết những cảm xúc ấy. Cho nên tôi mới hài hước trong sự thở dài: “Hồi xưa nghe nói nghề giáo là nghề “bán cháo phổi”. Thấy sai bét. Phải là “bán cháo lòng mới đúng!” Suốt mấy tuần vào lớp mà không thể có nổi một nụ cười. Tôi tạo áp lực. Tôi tạo căng thẳng. Tôi lạnh lùng. Tôi nóng nảy. Tôi muốn học sinh “SỢ” – sợ để thay đổi. Nhưng như định luật phản lực trong vật lý, chính tôi mới là người mệt mỏi và ngột ngạt. Lớp vẫn hạng chót. Cậu học trò kia vẫn vi phạm thường xuyên.
Khi sắp bị nhấn chìm trong hố sâu tiêu cực do chính mình tạo ra, tôi chợt thức ngộ: “Tại sao cứ chờ đợi sự thay đổi từ học sinh mà không phải là tự mình thay đổi trước?”. Không có vấn đề nào không có cách giải quyết. Phải bình tâm suy xét để tìm giải pháp hiệu quả. Không phải hết cách mà do chưa tìm ra cách mới!
Tôi thay đổi cách tiếp cận những sai phạm của học sinh. Định kiến “Cậu học trò ngỗ ngược” được chuyển hóa thành “Cậu học trò vô tư”. Cứ xem tất cả vi phạm của bạn ấy chỉ đơn giản là sự “vô tư”. Vô tư ngủ đến 7h00 nên đi học trễ. Vô tư tụ tập cùng bạn bè, nên không kịp học bài. Vô tư nói chuyện nên mất trật tự. Vô tư lười biếng nên nghỉ học. Sự chuyển hóa này làm tôi thấy dễ chịu. Tôi trút bỏ được những bực dọc, gai góc trong lòng. Tôi đã biết nên làm gì và bắt đầu từ đâu. Trước một người ngỗ ngược, cái tôi cao ngạo kích động chúng ta trừng trị. Nhưng trước một người vô tư, điều cần làm là cảm thông và giáo dục. Giáo viên vẫn thích thị uy để học trò “SỢ”. Nhưng giúp học trò “HIỂU” mới thực sự cần thiết. Hiểu sự cực khổ, vất vả của ba mẹ. Hiểu những kỳ vọng của gia đình. Hiểu trách nhiệm bản thân. Hiểu tương lai được quyết định bởi hiện tại. Áng mây mù vô tư sẽ tan biến khi được chiếu rọi từ ánh nắng hiểu biết.
Đều đặn mỗi tuần, thầy trò gặp nhau để trò chuyện, tâm sự. Tôi kiên nhẫn và nhu hòa với mục đích đập tan khối bê tông, cốt thép “vô tư” đang kéo em ì ạch từng bước nặng nề trên con đường đi đến tương lai. Cuộc sống và công việc của ba mẹ ở Sài Gòn khó khăn, vất vả như thế nào? Ba mẹ vẫn lo lắng đầy đủ cho em đúng không? Ba mẹ muốn em nghỉ học đi làm hay học tiếp lên cao đẳng, đại học? Em có dự định gì cho tương lai của mình chưa?… Tôi muốn dùng những câu hỏi ấy để đánh thức sự thấu hiểu, cảm thông với cha mẹ và tinh thần trách nhiệm với chính mình – những thứ đang ngủ quên trong em.
– Em thích học những môn nào? Những môn nào khiến em áp lực? – Tôi hỏi.
– Em áp lực hầu hết các môn học. Gồm tất cả các môn thi tốt nghiệp. Em không thích bị thầy cô nhắc nhở, phê bình.
– Trong lớp có những bạn không hề bị nhắc nhở. Có sự khác nhau giữa em và các bạn ấy chứ?
– Đó là những bạn học tốt.
– Em có cảm thấy mình đang bị cuốn trong một vòng lặp không? Vi phạm – bị nhắc nhở – chán nản – tiếp tục vi phạm… Vòng lặp vô tận.
– Dạ đúng! Càng bị nhắc nhở, em càng chán nản.
– Vòng lặp ấy khởi nguồn từ đâu? Từ những vi phạm của em hay từ sự nhắc nhở của giáo viên?
Em trầm ngâm suy nghĩ và trả lời:
– Nếu em học tốt ngay từ đầu thì đã không bị cuốn vào vòng lặp đó. Có lẽ mọi chuyện đã khác hơn.
– Thấy một người đi về phía hố sâu vực thẳm mà cứ bước từng bước chậm rãi, nhởn nhơ bắt bướm, hái hoa chứ không lấy đà tăng tốc để nhảy qua khỏi hố sâu, em sẽ làm gì?
– Em sẽ nhắc nhở!
– Nếu họ không nghe?
– Em sẽ la lớn hơn, thậm chí dùng một tác động nào đó để họ chú ý mà tránh.
– Làm vậy rất mệt. Sao em không chọn cách im lặng?
– Im lặng hóa ra mình là người vô cảm!
– Đó chính là những gì thầy cô bộ môn đang thực hiện với em. Giáo viên muốn em phải tăng tốc chạy đà ngay từ bây giờ chứ không phải thung dung, nhởn nhơ để rồi cuối năm nhận lấy những kết quả không tốt.
Bước tiếp theo, chúng tôi cùng nhau thảo luận về Quy định đánh giá, xếp loại học sinh; Quy định mở hội đồng kỷ luật học sinh; Quy chế thi và xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông. Dựa vào đó, thầy – trò cùng thiết kế một “Thang xếp loại” với hai cột “biểu hiện/hành vi/vi phạm” và “xếp loại – đánh giá”. Với từng biểu hiện, hành vi sẽ có mức xếp loại tương ứng: Hạnh kiểm Tốt – Khá – Trung bình – Yếu; mở hội đồng kỷ luật; không đủ điều kiện dự thi tốt nghiệp. Bạn ấy sẽ dựa vào “Thang xếp loại” để tự mình đánh giá. Tôi muốn em hiểu: “Bản thân phải chịu trách nhiệm về những gì đã làm. Nếu đã vi phạm thì phải chấp nhận kết quả không tốt. Nếu muốn kết quả tốt, phải không ngừng thay đổi hoàn thiện và nỗ lực kiên trì.” Một vài lần đầu, tôi có góp ý và điều chỉnh vài chỗ phần tự xếp loại của em. Nhưng dần về sau, cậu học trò của tôi đánh giá rất chính xác. Trong buổi xếp hạnh kiểm cuối học kỳ một, em tự xếp bản thân mình ở mức thấp nhất so với các bạn cùng lớp. “Em thấy nó đúng với những gì em đã làm trong học kỳ vừa qua. Nhưng em hứa sẽ thay đổi để cải thiện thành tích và xếp loại trong học kỳ hai và cả năm học”. Cả lớp im lặng lắng nghe với lòng hoài nghi. Tôi mủi lòng nhưng mừng lòng. Biết chịu trách nhiệm chứng tỏ em đã trưởng thành.
Trong chương trình “Hạ Cuối” – một buổi tiệc chia tay của học sinh khối 12 toàn trường trước ngày thi tốt nghiệp – em phát biểu: “Em chân thành cảm ơn quý thầy cô đã cho em nhiều bài học quý giá… Cảm ơn bạn bè cho mình nhiều kỷ niệm… Cảm ơn gia đình đã nuôi dạy con…”. Lời phát biểu trong tiếng nhạc du dương, trong những tràng pháo tay và trong những giọt nước rơi từ nhiều đôi mắt – có của thầy trò tôi. Có một cuộc chiến ngấm ngầm nào giữa giáo viên chủ nhiệm và học sinh không? Tôi từng nghĩ là có. Đời sẽ diễn ra đúng như những gì bạn nghĩ. Cho nên hãy cẩn thận với những suy nghĩ của mình – nhất là những suy nghĩ tiêu cực. Suy nghĩ ấy đã tàn phá tâm can tôi – và nguy hiểm hơn là sắp hủy hoại tương lai của một học sinh. Không! Không hề có một cuộc chiến nào hết. Chỉ là giữa chúng ta chưa thấu hiểu để gắn kết nhau. Hãy thay đổi! Hãy yêu thương! Hãy thấu hiểu để cảm hóa và giáo dục. Cậu học trò của tôi không còn là “Cậu học trò ngỗ ngược”, cũng không còn là “Cậu học trò vô tư” mà đã trở thành “Cậu học trò chững chạc”. Bạn ấy giờ đang trên giảng đường cao đẳng để hiện thực hóa ước mơ trở thành hướng dẫn viên du lịch. Hành trình thay đổi của em khiến tôi càng tự hào và thấm thía hai chữ “TRỒNG NGƯỜI” – một mỹ từ nói về nghề giáo mà tôi đang gắn bó.
Đêm nay ngồi đối diện với bản thân
Canh cánh mãi với hai từ khai sáng
Phải làm sao để mỗi bài tôi giảng
Là một ngọn đèn soi bước em đi.
N.B.A
